Nhà điêu khắc Đoàn Xuân Hùng.

Du khách đến với Bảo tàng Khánh Hòa nằm trên đường Trần Phú, Nha Trang đều bất ngờ khi toàn bộ không gian căn phòng bên phải toàn tượng đất nung. Vào đây, có cảm giác như đang bước vào một bảo tàng Chăm với những tượng Chăm. Màu đất tươi hồng bám khói của tượng được nung theo kiểu đốt rơm rạ quanh gốm đã tạo cho tượng một dấu ấn gốm Chăm, điều mà những ai đã từng đến làng gốm Bắc Bình (Bình Thuận) hoặc Bầu Trúc (Ninh Thuận) đều được chứng kiến. Rất nhiều khách nước ngoài tấm tắc khen những tác phẩm đẹp đến lạ lùng này. Họ ngỡ rằng đây là những sản phẩm được làm từ bàn tay của người thợ làm gốm Chăm, để rồi ngỡ ngàng hơn khi xem tấm bảng giới thiệu tác giả của chúng: Nhà điêu khắc Đoàn Xuân Hùng.

Sinh  năm 1960 tại Nha Trang, tốt nghiệp khoa Điêu khắc Đại học Mỹ thuật TP. Hồ Chí Minh, ngay từ khi còn là sinh viên, Hùng đã có nhiều ước mơ, trong đó có việc tạo một khu vườn tượng trên đường biển Nha Trang. Nhưng đến nay, đã 20 năm trôi qua, giấc mơ của tuổi 23 ngày xưa vẫn chưa thực hiện được. Bài thực tập vào năm thứ 4 của anh “Quy hoạch mộ Yersin, Nha Trang” cũng là một giấc mơ đẹp (năm 1992), nhưng vào thời điểm này không đủ kinh phí thực hiện nên giấc mơ vẫn dừng lại trên phác thảo, chỉ có cổng vào khu mộ Bác sĩ Yersin là trở thành hiện thực. Ngay từ thời sinh viên, cái nhìn của Hùng trong từng bức tượng đã mang tính nhân bản. Một đêm, ngồi trên căn gác, ánh trăng chiếu rọi làm cảm xúc của Hùng dâng tràn và bức tượng Trăng đã ra đời trong đêm đó. Bao nhiêu cơn mưa, bao nhiêu giọt mồ hôi, cả những nụ cười đã trở thành sự rung động để những tượng gốm Chăm ra đời… Hùng cũng trở thành một người tạo ra không biết bao nhiêu kiểu lu, bình Chăm theo rung cảm của mình. Anh không đổ khuôn, chỉ với bàn tay và đất, tạo ra những đời tượng. Hùng nói: “Mỗi tượng có cái hồn riêng, không trộn lẫn với nhau được”.

Nhà Hùng nằm sâu hút tại thôn Xuân Lạc 1, xã Vĩnh Ngọc (TP. Nha Trang), đi qua con đường nhỏ như vào mê trận. Ở nơi rất xa phố đó, từ nhiều năm nay, anh đam mê giấc mơ tạo ra các tượng đất nung Chăm. Người ta dễ dàng nhận ra nơi chốn anh ở vì từ cổng vào nhà là những bức tượng đất nung. Hành trình của những bức tượng đất nung từ không gian riêng của Hùng ra đến vị trí riêng ở Bảo tàng Khánh Hòa, chính là tình yêu nghề, sự khoắc khoải đối với đất sét và lửa, bởi anh có thể dễ dàng kiếm tiền khi có nghề làm phác thảo tượng đài, nhưng lại loay hoay với đất và lửa. Hỏi Hùng nguyên do nào khiến anh say mê với tượng đất Chăm đến thế, anh cười: “Tôi có cả 10 năm rong ruổi khắp mọi miền đất nước như Quy Nhơn, Đắc Lắc, Long Xuyên, Phan Rang, Phan Thiết… để làm việc. Chính trong những chuyến đi đó, sau khi ghé các làng Chăm, tôi đã nung nấu việc tạo ra những tượng Chăm”. Hùng đã làm một chiếc lò nung đặc biệt để nung tượng gồm trấu và rơm. Trấu cho màu tượng, rơm tạo nên hoa văn trên tượng. Thế là từ năm  2001, những tượng Chăm mang dấu ấn Đoàn Xuân Hùng bắt đầu xuất hiện. Tượng từ nhà anh, bắt đầu đến nhà bạn bè, rồi có mặt tại các cuộc trưng bày và cứ thế tiến xa hơn nữa, thành vật kỷ niệm cho nhiều du khách từ các nước Mỹ, Anh, Pháp, Canada… đến Việt Nam.

Sau 5 năm lao vào đất và lửa, tượng đất nung Chăm của Hùng đã được biết đến như một hình dung khác về tượng đất, bởi anh đã gửi gắm cả tâm hồn trong mỗi bức tượng, như thể anh là người sống cùng người Chăm, đọc được điều mà họ muốn nói. Chính vì yêu nghề, yêu cái hồn Chăm mà Đoàn Xuân Hùng đã chọn con đường rất riêng: làm tượng đất nung Chăm. Đề tài của anh luôn tràn đầy, mỗi bức tượng là một kết quả của cảm xúc.

KHUÊ VIỆT TRƯỜNG