Đang là cao điểm của mùa hè, nhiệt độ ngoài trời lúc giữa trưa luôn thường trực ở mức 39 độ C. Trước mắt chúng tôi là những cồn cát nối tiếp nhau như không có điểm dừng. Ngư Thủy cứ loang loáng trong cái nắng như đổ lửa nhưng không làm chùn chân những cán bộ, giảng viên trường Đại học Thủy sản Nha Trang tìm về.

° Về nơi đất lửa

Chiếc cầu bắc qua sông Nhật Lệ đang thi công.

Cuối cùng, sau khi vượt qua 6km cồn cát, chúng tôi đã đặt chân đến địa danh được xem là miền đất lửa - Ngư Thủy. Hình ảnh những thước phim tư liệu như cứ quay chậm lại, đưa chúng tôi trở về với những năm tháng ác liệt của chiến tranh.

Trong chiến tranh chống Mỹ, Quảng Bình (QB) mà nhất là vùng Ngư Thủy được xem là tuyến lửa đối đầu trực tiếp với quân thù. Đây chính là tọa độ “trọng điểm” trong chiến tranh phá hoại của không quân và hải quân Mỹ với mục đích cô lập và ngăn chặn đường tiếp viện từ Bắc vào Nam. Trên bầu trời Ngư Thủy không lúc nào ngớt tiếng đạn pháo. Máy bay, tàu chiến Mỹ đánh bom như rang bắp, hạt cát cũng muốn vỡ làm đôi; chúng huy động cả B52 đánh phá có tính chất hủy diệt Ngư Thủy. Phía biển, tàu khu trục của Mỹ liên tục rải bom cày xới. Cao điểm nhất là tháng 8-1966, máy bay Mỹ bắn phá điên cuồng Ngư Thủy suốt 29 ngày đêm, chúng thả xuống trên 2 nghìn quả bom tạ, bắn trên 2 nghìn quả rốc két, 3 vạn quả bom bi. Đế quốc Mỹ muốn đẩy sự khốc liệt của chiến tranh lên đến tận cùng hòng làm suy sụp và đè bẹp ý chí chiến đấu của quân và dân ta. Thêm vào đó, vùng biển Ngư Thủy trong những năm chiến tranh liên tục gánh chịu thiên tai, chỉ riêng năm 1969, nơi đây đã gánh chịu 9 cơn bão lớn, nhỏ ập vào tàn phá tơi bời.

Thế nhưng “Thiên tai địch họa” không làm cho Ngư Thủy quỵ xuống mà vẫn gan góc kiên cường đứng lên. Ít có nơi nào mà quân và dân một xã lại được 3 lần phong tặng danh hiệu Anh hùng Lực lượng vũ trang (LLVT). Phong trào bám hố bom sản xuất, bám đồng ruộng thâm canh không chỉ bảo đảm hậu cần tại chỗ mà còn chi viện cho chiến trường; hàng nghìn ngư dân vẫn bám biển sản xuất cung cấp thực phẩm cho bộ đội. Nhưng đặc biệt hơn cả là ngày 21-11-1967, Đại đội nữ dân quân pháo binh Ngư Thủy được thành lập có 37 chị (sau đó tăng lên 93 chị) có tuổi đời từ 16 đến 22 tuổi. Đại đội nữ pháo binh đã 3 lần bắn cháy tàu khu trục của Mỹ, năm 1970 được phong tặng danh hiệu Anh hùng LLVT. Có lẽ trong lịch sử chiến tranh vệ quốc đương đại chưa có đất nước nào có trường hợp đặc biệt như vậy. Từ lâu, Đại đội nữ pháo binh Ngư Thủy là biểu tượng cho vùng đất lửa bất khuất, kiên cường.

Những cựu nữ pháo binh Ngư Thủy.

Chiến tranh đã lùi xa nhưng những di chứng của nó để lại thật khốc liệt. Một vùng cát trắng tiêu điều, nhiều làng mạc bị bom phá hủy với trên 585 nóc nhà bị đánh tan hoang, 24/24 công trình thủy lợi bị phá hoàn toàn, 45 cây cầu bị đánh sập. Trong khi đó, điều kiện tự nhiên lại không thuận lợi để đẩy nhanh việc khôi phục và phát triển kinh tế. QB có 85% diện tích đất là miền núi và trung du, vùng đồng bằng ven biển có 49.000 ha thì trên 37.000 ha vùng cát ven biển chỉ có nắng và gió. Riêng vùng Ngư Thủy (sau này chia thành 3 xã Bắc - Trung - Nam) hiện có trên 30% số hộ nằm trong diện đói nghèo. Những người nữ pháo binh năm xưa trở về cuộc sống đời thường còn gặp một số khó khăn...

° Tấm lòng của những nhà khoa học

Thầy Quách Đình Liên (người đứng thứ 3 từ phải sang), Hiệu trưởng trường ĐHTS Nha Trang kiểm tra dự án nuôi tôm ở Ngư Thủy.

Để tiếp sức cho QB vượt qua đói nghèo, kể từ năm 2000, Chính phủ đã phân công cho một số bộ, ngành, trường đại học giúp đỡ địa phương, trong đó có trường Đại học Thủy sản (ĐHTS) Nha Trang.

Ngay sau khi nhận nhiệm vụ, nhà trường đã lập ban bảo trợ và tổ nghiệp vụ giúp tỉnh QB, đồng thời ký văn bản thỏa thuận giữa trường và tỉnh về dự án “Đào tạo và chuyển giao công nghệ phát triển ngành Thủy sản QB”. Từ năm 2001 đến nay, trường đã mở 4 khóa đào tạo công nhân kỹ thuật, 3 lớp tập huấn kỹ thuật cho gần 200 người. Ngoài ra, nhà trường còn phối hợp với tỉnh mở lớp đại học tại chức nuôi trồng thủy sản (NTTS) với 83 học viên, xây dựng nhiều mô hình nuôi tôm sú sinh sản, nuôi tôm thương phẩm…

Với tâm nguyện muốn góp một chút công sức, trí tuệ cho vùng đất Ngư Thủy, nhà trường đã cử đoàn cán bộ kỹ thuật khảo sát và phân tích chất lượng nước một số vùng nuôi tôm trên cát. Đến năm 2003, trường đã phối hợp với Sở Khoa học - Công nghệ QB thực nghiệm nuôi tôm sú trên cát với diện tích 1,2 ha ở Ngư Thủy và đã đem lại những kết quả bất ngờ. Chính việc thực hiện thành công mô hình nuôi tôm sú trên vùng cát Ngư Thủy đã làm tăng lòng tin và phấn khởi cho người nuôi tôm của cả tỉnh. Đến nay, tổng diện tích nuôi tôm sú của QB gần 1.000 ha, tăng 70% so với năm 2000, năng suất bình quân đạt 1 tấn/ha, tăng gấp 5 lần so với năm 2000. Nếu như việc nuôi tôm giống trước đây gần như không có gì thì đến năm 2003 đã sản xuất được 70 triệu con, sản lượng tôm thịt đạt gần 1.000 tấn.

Phát biểu trong buổi làm việc tổng kết 3 năm thực hiện dự án, ông Mai Xuân Thụ, Phó Chủ tịch UBND tỉnh không giấu được sự thán phục: “Trong các đơn vị được Chính phủ phân công giúp đỡ QB thì những việc làm của trường ĐHTS Nha Trang là hiệu quả rõ rệt nhất. Có thể khẳng định rằng sự giúp đỡ của trường đã thúc đẩy phát triển có hiệu quả nghề NTTS và chuyển dịch cơ cấu kinh tế của tỉnh. Bà con ngư dân nghèo QB rất biết ơn sự quan tâm giúp đỡ quý báu của nhà trường”.

Tất nhiên, những câu phát biểu trên không nhằm mục đích xã giao mà đó chính là gói trọn tấm lòng của cán bộ nhân dân QB đối với nhà trường. Với quan điểm làm một việc gì đó hữu ích cho người dân nghèo QB, thầy Hiệu trưởng Quách Đình Liên có năm 4 lần về Ngư Thủy, xuống tận nhà bà con nông dân để thăm hỏi nắm bắt tình hình, đi kiểm tra từng mô hình nuôi tôm. Anh Đinh Xuân Liễn - Giám đốc Trung tâm Nuôi trồng của trường, anh Trần Thanh Dũng, Thư ký dự án luôn quan tâm theo sát QB. Riêng đội ngũ nhân viên kỹ thuật của Trung tâm thường xuyên bám trụ ở với bà con đến hết vụ mới được “thay ca”.

Sự giúp đỡ của nhà trường đối với QB, nhất là vùng Ngư Thủy là hết sức chí tình. Trong chuyến về kiểm tra dự án tháng 7-2004, nhà trường đã gửi tặng Vườn Quốc gia thiên nhiên Phong Nha - Kẻ Bàng 1 tàu chở khách, tặng UBND huyện Lệ Thủy 1 chiếc ca nô phòng chống lụt bão. Khi đến thăm gia đình các cô cựu nữ pháo binh Ngư Thủy, nhà trường cũng đã quyết định phát động cán bộ công nhân viên chức đóng góp xây dựng 2 căn nhà tình nghĩa cho 2 cô có hoàn cảnh đặc biệt khó khăn. Mong muốn của nhà trường là sớm đưa phong trào NTTS của Ngư Thủy đi lên, xem đó là lối ra cho bà con nghèo nơi đây.

Trao đổi với chúng tôi, thầy Hiệu trưởng Quách Đình Liên cho biết: “Chúng tôi xem việc giúp đỡ QB là nhiệm vụ có ý nghĩa chính trị, xã hội sâu sắc. Bên cạnh đó, nó cũng giúp cho đội ngũ cán bộ, giảng viên nhà trường gần gũi với cuộc sống thực tế để có thêm kinh nghiệm, kiến thức bổ ích, phục vụ cho công tác nghiên cứu, giảng dạy”. Chính vì quan điểm đưa nhanh tiến bộ khoa học kỹ thuật vào thực tiễn, nhà trường đã khuyến khích đội ngũ cán bộ kỹ thuật, giảng viên đi vào thực tế. Do đó, không ngạc nhiên gì khi được biết cán bộ giảng viên trường ĐHTS Nha Trang đã đi khắp 50 tỉnh thành của cả nước để giúp đỡ, chuyển giao công nghệ NTTS. Cuối mỗi vụ nuôi, nhà khoa học và nhà nông cùng ngồi lại để bàn bạc trao đổi kinh nghiệm. Bên hồ nuôi tôm không phân biệt đâu là vị tiến sĩ, đâu là bác ngư dân vì tất cả đều đen nhẻm như nhau.

° Lời kết

Hình ảnh cái chòi lá của người cất vó bên cạnh chiếc cầu đang thi công bắc qua sông Nhật Lệ, mới nhìn có vẻ tương phản nhưng đó là hình ảnh của QB hôm nay đang đi lên từ đói nghèo. Đất QB dường như thấm đẫm những kỳ tích của cuộc chiến tranh vệ quốc, thế nhưng người QB, nhất là lớp trẻ không “ăn bám” vào quá khứ mà vẫn vững bước đi lên, mặc dù phía trước vẫn còn không ít khó khăn, thử thách. Hãy tự tin đi lên hỡi những người con quê hương mẹ Suốt vì đang có những tấm lòng, những bàn tay đang mở rộng tiếp sức cho các bạn.

NGUYỄN KHÔI