 |
|
Hồ chứa nước khổng lồ này do đơn vị khai thác quặng Inmenit tạo ra. |
Trên bán đảo Hòn Gốm thuộc 2 xã Vạn Thạnh và Vạn Thọ (huyện Vạn Ninh, tỉnh Khánh Hòa), trữ lượng sa khoáng Inmenit được tích tụ theo thời gian có thể được đánh giá tương đối khá. Để tận thu sa khoáng tại đây, một số doanh nghiệp đăng ký đầu tư đã bắt đầu “cày xới” ráo riết. Cái lợi trước mắt là có thật; nhưng về lâu dài, hầu như chưa có mấy ai nghĩ đến mức độ ảnh hưởng môi trường khu vực này. Hòn Gốm đang “chảy máu”!?
° VẾT THƯƠNG TRONG LÒNG ĐẤT
Trung tuần tháng 9, chúng tôi có dịp trở lại bán đảo Hòn Gốm - nơi nằm trong quy hoạch khu kinh tế mở tầm cỡ. Từ Quốc lộ 1A rẽ vào đường Đầm Môn, chúng tôi được chiêm ngưỡng những dải cát trắng phau chạy dài đến ngút ngàn. Nhìn những cây bần còn sống sót đang dần hồi sinh cũng cảm thấy ấm lòng. Vậy mà, cách Quốc lộ khoảng hơn 10km trở đi, đập vào mắt chúng tôi là những lán trại tạm bợ với vách cót được dựng lên làm nơi lưu trú để khai thác Inmenit của các doanh nghiệp (DN).
Thôn Vĩnh Yên với 53 hộ, 272 khẩu đang dở khóc dở mếu vì thực trạng môi trường mà mình đã, đang và sẽ phải gánh chịu. Anh Trần Thông cho biết: “Cách đây khoảng 1 năm, khi Công ty TNHH Thương mại Hồng Phát tiến hành khai thác quặng bằng máy hút Trung Quốc đã làm toàn bộ khu vực này không có nước để sinh hoạt và làm ruộng. Người dân phải đi “gõ cửa” các cấp chính quyền. Cũng may, Công ty này đã chịu đổi mới máy móc để khai thác theo kiểu khác nên giờ đây, trong thôn đã có nước ổn định trở lại”. Vừa kể lại hậu quả đã xảy ra, anh Thông vừa giải thích: “Chắc các anh chưa biết; nói là bây giờ đã ổn định nhưng thực chất, thảm cảnh về môi trường ở đây đã khắc phục được hết đâu! Một hồ nước mênh mông bên cạnh lối vào làng và một bên là núi cát sau khi lấy hết quặng nằm cạnh bờ biển vẫn chưa được giải quyết. Dân làng tôi đang lo đến mùa đông, khi gió bấc về sẽ chịu nạn cát bay thì thật là khốn khổ”. Chúng tôi được biết, công nghệ tuyển quặng của Trung Quốc khai thác bằng biện pháp đào sâu xuống cồn cát để tạo nên các ao sâu hơn mực nước ngầm từ 2 - 3m, các thiết bị tuyển quặng đều nổi trên phao và lấn sâu từng bước vào cồn cát đề khai thác. Quả thật, trên con đường vào thôn, bên trái chúng tôi là một hố nước khổng lồ đen thẫm rộng hơn 2.000m2, bên phải là một dải cát ngang tầm ngực lấn dài ra biển. Theo lời kể của người dân, cảnh quan Vĩnh Yên bây giờ đã không còn được như xưa nữa.
 |
|
Đồng lúa thôn Vĩnh Yên (Vạn Thạnh) đã sống lại nhưng người dân đang lo chuyện ảnh hưởng về lâu dài. |
Trên khu vực mà 9 đơn vị được cấp phép kinh doanh, duy chỉ có Công ty TNHH Thương mại Hồng Phát là tiến hành đổi mới công nghệ tuyển quặng; 8 DN còn lại đều đầu tư công nghệ của Trung Quốc. Hậu quả là đã tạo ra những hố sâu và rộng với diện tích từ 500 đến hơn 1.000m2. °
THỦ TỤC CHƯA ĐỦ VẪN HOẠT ĐỘNG
Thời điểm chúng tôi đến, khu vực này có một số đơn vị chưa thực hiện đầy đủ các điều kiện khi tham gia đầu tư vào lĩnh vực này như: ký quỹ phục hồi môi trường (PHMT), nộp thuế, quyết định cấp đất… nhưng vẫn ngang nhiên tiến hành khai thác. Thậm chí, có công ty hoạt động không đảm bảo an toàn điện theo quy định. Điển hình như Công ty TNHH Thương mại Khang Dương chưa nộp thuế; đường điện phục vụ cho hoạt động của đơn vị được thả trên mặt đất mà không làm trụ để bảo đảm an toàn. Bên cạnh đó, hàng rào bảo vệ trạm biến áp cũng không có. Còn đối với Công ty TNHH Thương mại Hồng Phát, khi tiến hành khai thác đã “bứng” luôn một số diện tích rừng dương được trồng từ những năm 70. Đây là rừng dương có tác dụng chắn gió, cát để giữ cho Hòn Gốm nguyên vẹn và giúp cho người dân thôn Vĩnh Yên tránh cát bay trong những năm qua. Một điều thật khó hiểu mà chúng tôi biết được là: Công ty TNHH Xuyên Việt chưa được cấp đất, chưa ký quỹ PHMT cũng đã tiến hành khai thác, nhưng được đánh giá là khai thác thử?
° TIỀM ẨN Ô NHIỄM MÔI TRƯỜNG
Những hố sâu đầy nước, mênh mông đến lạnh người do một số đơn vị tiến hành “rút ruột” Hòn Gốm để lấy Inmenit gây bất bình cho không ít người dân trong khu vực. Điều này đã được cử tri Vĩnh Yên kiến nghị nhiều lần. Sau nhiều lần kiểm tra đi kiểm tra lại của các sở, ban, ngành; ngày 14-7-2004, UBND tỉnh có Thông báo 388/TB-UB kết luận về “Cấp giấy phép khai thác tận thu khoáng sản Inmenit trên địa bàn tỉnh” xác định: “Việc cấp giấy phép khai thác tận thu khoáng sản Inmenit trên địa bàn tỉnh trong thời gian qua chưa có sự thỏa thuận cho phép của Bộ Tài nguyên - Môi trường… Việc cấp phép khai thác tận thu Inmenit trong khu vực sẽ làm phá vỡ quy hoạch chi tiết, làm ảnh hưởng đến việc xây dựng và phát triển tại vịnh Vân Phong trong tương lai”. Cũng kể từ sau khi 9 DN đã được cấp phép đăng ký kinh doanh, tỉnh đã quyết định không tiếp nhận hồ sơ của các DN xin khai thác tận thu khoáng sản Inmenit. Để tìm được sự thỏa thuận chung, sau khi kiểm tra, Sở Tài nguyên - Môi trường yêu cầu các DN phải nhanh chóng thực hiện việc thuê đất, ký quỹ PHMT và một số yêu cầu khác; nếu không, sau ngày 30-9-2004 sẽ bị thu hồi giấy phép tận thu khoáng sản. Đây là một trong những bước đi nhằm cố gắng bảo vệ các khu vực còn lại, nhưng như thế vẫn chưa đủ. Bởi lẽ, trong 9 DN đã đăng ký thì chỉ mới có 1 đơn vị khai thác theo công nghệ mới, còn lại 8 đơn vị kia sẽ tiếp tục “rút ruột” Hòn Gốm bằng công nghệ sản xuất của Trung Quốc. Nếu các DN khác cứ khai thác theo công nghệ Trung Quốc thì tình trạng nguồn nước ngầm khu vực này bị nhiễm mặn sau khi các đơn vị rút quân là chuyện khó tránh khỏi; mà chuyện khắc phục lòng đất nhiễm mặn là việc làm không tưởng.
***
Hiện nay, phần diện tích có khả năng có quặng còn hơn 9 triệu m2, tương đương với hơn 500 ngàn tấn quặng. Nhưng các điểm quặng nằm rải rác, hàm lượng khoáng vật quặng không đều và thấp, rất gần biển; đây cũng là nơi tập trung một số lượng đáng kể các cây trồng và cây bụi tự nhiên chống cát bay. Do đó, cần kiểm tra lại để có thể quyết định cho các DN tiếp tục khai thác hay không để bảo vệ môi trường.
ĐẠI HẢI | 
