Chọn hải sâm trưởng thành để nhân giống.

Hải sâm cát (Holothuria scabra) thường được người dân ven biển miền Trung gọi là đồn đột. Cách đây trên chục năm, hải sâm có rất nhiều ở khu vực Phú Yên, Khánh Hòa, Ninh Thuận, Bình Thuận, Phú Quốc… Nhưng do khai thác vô tội vạ, những vùng biển nói trên giờ đã không còn hải sâm nữa. Theo các kết quả nghiên cứu, hải sâm có hàm lượng axit amin khá nên được con người dùng để bồi bổ. Việc nhân giống hải sâm làm đối tượng giúp người nuôi xóa đói giảm nghèo cũng như khôi phục một loài sinh vật biển đã được Trung tâm Nghiên cứu thủy sản III tiến hành thí điểm.

° TÌM LẠI HẢI SÂM

Một ngày cuối tuần, mặc kệ trời mưa gió do áp thấp nhiệt đới, tôi được người anh rủ đi xem hải sâm. Hải sâm có thực từ bàn tay con người nuôi hẳn hoi. Gần trưa, chúng tôi mới vượt qua được con đường gồ ghề vào vùng nuôi hải sâm thí nghiệm của Trung tâm Nghiên cứu thủy sản III (thôn Xuân Tự - Vạn Hưng - Vạn Ninh). Trên khu vực ao nuôi của Trung tâm, những người làm công tác chăm sóc, theo dõi sự phát triển của hải sâm vẫn cần mẫn công việc của mình. Cán bộ phụ trách đề tài nuôi hải sâm cát Nguyễn Đình Quang Duy giải thích: “Khi trời mưa, nước trong các ao nuôi sẽ bị phân tầng, lớp nước trên mặt thì mát nhưng tầng đáy lại nóng. Có khi nhiệt độ tầng đáy lên đến 40 - 500, nếu không lưu ý kịp thời để bơm sục khí, hải sâm sẽ bị nóng và chết hàng loạt”. Hải sâm thuộc động vật da gai có cấu tạo thịt trong cơ thể tương đối đặc biệt, nên chỉ một ngày sau khi chết là thối rữa, dễ gây ô nhiễm môi trường. Do vậy, khi nuôi trong ao, việc kiểm tra nhiệt độ nước ở tầng đáy vẫn là điều đáng chú ý. Anh Duy cho biết: Khi biết cách nuôi thì đây là một trong những đối tượng có thể giúp xóa đói giảm nghèo (XĐGN). Vì nuôi hải sâm chỉ cần vốn để mua con giống mà không cần phải lo lắng về nguồn thức ăn. Hải sâm ăn chất mùn trong cát, làm nhiệm vụ lọc cát và nước, làm sạch môi trường nên có thể phối hợp nuôi chung với nhiều loài khác mà không sợ ô nhiễm. Anh Duy tiết lộ: Anh cùng đồng sự thực hiện đề tài nghiên cứu hải sâm đã gần 2 năm và sẽ kết thúc nghiên cứu vào cuối năm nay. Đến thời điểm này, anh đã nghiên cứu hoàn thiện quy trình sản xuất giống. Việc nuôi thương phẩm được tiến hành thí điểm ở một số hộ dân cũng đã thành công với lãi suất ổn định, không bị lỗ. Có thể nói, trong khi nhiều người dân còn đang trăn trở với con tôm, ốc hương thì đây là đối tượng nuôi có thể giúp cho bà con XĐGN.

Được chứng kiến việc thả nuôi và chăm sóc hải sâm mới thấy đầu tư nuôi hải sâm đơn giản hơn nhiều so với các loài khác, chỉ có việc nhân giống hải sâm mới cần một quy trình kỹ thuật nghiêm ngặt. Khi từ trứng mới nở ra, được nuôi trong bể tại Trung tâm, đến khi có kích thước từ 1 - 5mm thì tiến hành đưa nuôi trong ao có đăng lưới bảo vệ; đến lúc hải sâm con có trọng lượng từ 2 gram trở lên là có thể thả nuôi thương phẩm; muốn an tâm tránh địch hại thì chờ con giống lớn đến 5 gram. Theo anh Trương Quang Oanh (người chăm sóc): “Nuôi hải sâm mà quen rồi thì rất dễ dàng. Thông thường, hải sâm con được thả nuôi với mật độ từ 300 - 500 gram/m2 mặt nước với độ sâu vừa phải. Qua mô hình chúng tôi đã nuôi cho năng suất từ 2 - 3 tấn thịt/ha. Hải sâm nuôi xen với loài khác thì cũng tốt; vừa rồi, tôi có thả một số tôm nuôi chung với hải sâm, khi thu hoạch cho sản lượng tôm 33 con/kg thế nhưng thực tế nuôi riêng tôm chỉ đạt từ 45 đến 50 con/kg. Điểm thuận lợi là nuôi hải sâm không cần cho ăn. Nếu nuôi trong lưới thì hải sâm ăn thức ăn thừa đã biến thành mùn, vừa làm sạch được lưới vừa cải tạo môi trường nước; còn nuôi ao hoặc thả biển thì cũng chỉ ăn mùn, lọc nước và cát”…

Vùng nuôi hải sâm thí nghiệm của Trung tâm Nghiên cứu thủy sản III.

° TÂM TƯ NGƯỜI TRONG CUỘC

Ông Nguyễn Quý, người được coi là tiên phong trong mô hình nuôi hải sâm cát ở khu vực Vạn Ninh cho chúng tôi rõ thêm: “Hải sâm con là món khoái khẩu của cua ghẹ. Khi thả con nhỏ mà không bảo vệ rất dễ bị hao hụt nên cần phải có lưới bảo vệ. Nhưng khi hải sâm lớn từ 2 lạng trở đi thì không bị địch hại nữa, da của hải sâm đã đủ sức bảo vệ”. Ông còn cho biết, nuôi hải sâm sẽ không bị lỗ như các loài khác. Năm trước, ông đã nuôi 1.000 con. Sau 1 năm, ông thu được 2,5 tạ với mức lãi gần 5 triệu đồng. Vụ nuôi này, ông đã đầu tư 5.000 con giống với mô hình nuôi kết hợp cùng ốc hương. Theo ông, nuôi kết hợp ốc hương mau lớn hơn so với bình thường.

Chúng tôi được biết, hải sâm càng lớn giá càng cao. Thông thường từ khi hải sâm con được đưa vào nuôi thương phẩm đến 8 tháng hoặc 1 năm có trọng lượng từ 0,3 - 0,5kg/con, có giá từ 17 - 20 ngàn đồng/kg tươi sống. Hải sâm được tiêu thụ ở các nước trong khu vực châu Á như là một món ăn cao cấp. Còn các nước phương Tây biết đến hải sâm như một loại thực phẩm trong các nhà hàng sang trọng dưới tên “Dưa chuột biển (Cucumis marinus)”. Qua nghiên cứu nhiều năm, ông Đào Tấn Hỗ - Viện Hải dương học Nha Trang đánh giá: “Trên vùng biển Việt Nam, hải sâm có hơn 60 loài. Do chứa chất hoạt tính sinh học, hải sâm dùng làm thực phẩm và dược phẩm nên có giá trị kinh tế cao. Ngoài ra, hải sâm còn chiếm một tỷ lệ lớn trong sinh khối tổng cộng của chuỗi thức ăn ở biển. Tuy nhiên, một thực tế đáng lo ngại là hải sâm có tốc độ tăng trưởng rất thấp, hơn nữa là loài di chuyển chậm nên dễ bị bắt nếu phát hiện được. Trong thời gian gần đây, các loài hải sâm nói trên đã và đang bị khai thác quá mức, nếu không có biện pháp bảo vệ và khai thác hợp lý thì nguồn lợi hải sâm sẽ cạn kiệt trong tương lai rất gần”. Ông Hỗ cũng lưu ý: Vào những năm 80, Trung Quốc đã tiến hành nuôi luân canh giữa hải sâm - tôm - ốc để hải sâm ăn mùn bã hữu cơ cải thiện môi trường. Điều quan trọng là tránh để hải sâm chết làm ô nhiễm môi trường cho những loài nuôi chung…

Theo anh Duy, hiện nay, việc nghiên cứu có thể nói là thành công. Tuy người nuôi chưa nhiều nhưng con giống từ việc nghiên cứu của anh đã phân phối ở nhiều địa phương như: Quảng Ngãi, Ninh Thuận, Phú Yên và Khánh Hòa. Gần 2 năm nhân giống đã cung cấp hơn 100.000 hải sâm con để phục vụ người nuôi. Người dân đã bắt đầu làm quen dần với đối tượng này. Có thể về lâu dài nhu cầu con giống sẽ tăng lên nhưng khả năng cung cấp giống còn hạn chế; vì đây không phải là đề tài nuôi thương phẩm. Khả năng mở rộng và phát triển dự án kế tiếp cần phải có sự quan tâm đầu tư của Bộ Thủy sản…

LÊ HOÀNG TRIỀU