Gạch đang được vận chuyển đi tiêu thụ.

Đã mấy chục năm nay, nghề sản xuất gạch ở xã Ninh Xuân, huyện Ninh Hòa, tỉnh Khánh Hòa được nhiều người biết đến như một làng nghề làm ăn có hiệu quả, nhiều gia đình nhờ làm gạch đã vươn lên thoát khỏi đói nghèo. Đến giờ này, nguồn nguyên liệu bắt đầu cạn kiệt, thêm vào đó là việc gây ô nhiễm môi trường nghiêm trọng đang khiến cho các lò gạch ở đây lâm vào cảnh sống dở, chết dở…

° Người người làm gạch

Xã Ninh Xuân có gần 100 lò gạch, tập trung chủ yếu ở 2 thôn Phước Lâm và Vân Thạch. Người làm nghề sản xuất gạch là 840 người, chiếm 70% số người ở độ tuổi lao động của 2 thôn này; trong đó người là chủ lò, người lại là nhân công lao động, có người chuyên đi bán, bỏ mối… Theo chân anh Võ Thanh Minh, Phó Chủ tịch UBND xã, chúng tôi có mặt tại thôn Phước Lâm, nơi số người tham gia làm việc tại các lò gạch chiếm gần 85% và chiếm 90% tổng số lò gạch trên địa bàn xã. Đi đến đâu cũng thấy gạch xếp hàng dài đang chờ bán hoặc đang chờ để đưa vô lò. Vào những ngày cuối năm, sức tiêu thụ gạch rất cao, các xe chở gạch đi tiêu thụ chạy suốt ngày lẫn đêm. Cả làng hầu như không có thời gian nào là yên tĩnh. Ai nấy đều nghĩ đến công việc của mình, đó là sản xuất và bán gạch. Số hộ đầu tư xây dựng lò gạch ngày càng đông, có lúc gần đến 150 hộ tham gia làm gạch. Có hộ làm 2 đến 3 lò gạch, cũng có lò 2 hoặc 3 hộ chung sức làm. Đi đâu, chuyện đầu tiên người ta nói đến là gạch.

Anh Minh cho biết: Để đầu tư một lò gạch, các hộ tốn ít nhất khoảng 70 - 80 triệu đồng. Trung bình chủ lò có thể thu nhập từ 4 - 5 triệu đồng/tháng/lò. Nghề gạch lại dễ học và dễ làm nên bất cứ ai có vốn cũng có thể tham gia. Việc tiêu thụ sản phẩm lại không mấy khó khăn, có khi nhiều cơ sở sản xuất gạch ở đây không đáp ứng nổi yêu cầu của thị trường. Đó chính là những nguyên nhân chính làm cho địa phương này nhanh chóng hình thành và phát triển thành “làng gạch”. Do cạnh tranh, các lò gạch đều được trang bị nhiều máy móc, thiết bị hiện đại. Sản phẩm gạch ở đây đều có mẫu mã đẹp và chất lượng cao, thu hút nhiều khách hàng. Nghề làm gạch, vôi ở Ninh Xuân đã góp phần giải quyết công ăn việc làm cho nhiều lao động phổ thông, hàng năm đóng góp khoảng 1 tỷ đồng, chiếm hơn 50% tổng thu của xã.

Những lò gạch ở Ninh Xuân đang khắc khoải vì nguồn nguyên liệu đang ngày càng cạn kiệt.

° Khi đất nguyên liệu cạn kiệt

Đi dọc Quốc lộ 26, chúng tôi thấy mảnh đất một thời người dân xem như vàng ròng đang dần biến dạng. Vẻ tự nhiên của nó ngày nào được thay thế bằng những ao hồ với một màu nước trắng xóa. Mấy năm gần đây, do không được quy hoạch nên người dân ở đây mạnh ai nấy làm, khai thác vô tội vạ dẫn đến nguồn nguyên liệu đất trên địa bàn xã ngày càng cạn kiệt. Để duy trì sản xuất, người dân phải đổ xô đến các địa phương lân cận để mua đất về. Hiện tại, với giá thành 165 đồng/viên lớn và 110 đồng/viên nhỏ, trả tiền nhân công từ 20.000 - 30.000 đồng/ngày công cùng với khoảng 120.000 đồng/xe đất, cộng với tiền thuế thì chủ lò chỉ còn thu nhập ước chừng 1,5 triệu đồng/tháng. Đó là chưa nói đến việc nhiều cơ sở sản xuất bị các chủ buôn lại ép giá dẫn tới lợi nhuận rất thấp. Nhiều hộ phải tận dụng người trong gia đình ra làm để lấy công làm lãi.

° Ô nhiễm môi trường trầm trọng…

Hầu hết các lò gạch đều được xây dựng ven Quốc lộ 26, nơi tập trung khu dân cư đông đúc nên môi trường bị ô nhiễm. Ngày lẫn đêm, khói bụi từ các lò gạch cùng với sức nóng hầm hập tỏa ra không khí với nồng độ chất CO2 rất cao, đem theo mùi hăng rất khó chịu. UBND xã đã nhận được rất nhiều đơn tố cáo, khiếu nại về tình trạng này nhưng vẫn chưa có hướng giải quyết cụ thể. Hiện tại, ngoài thải khói gây ô nhiễm môi trường còn có tình trạng các lò gạch thường đổ tro hoặc gạch vụn ra đường gây bụi. Ngoài ra, các xe chở đất thường làm vương vãi đất trên mặt đường đang là vấn đề gây bức xúc.

Ngoài những lò gạch đang ngày đêm nhả khói thì tại khu vực này còn có 5 lò vôi cũng gây ô nhiễm môi trường không kém. Anh Nguyễn Văn Mỹ ở thôn Vân Thạch bức xúc nói: “Nhà tôi ở sát cạnh lò vôi, ngoài sức nóng của lò vôi tỏa ra hầm hập, suốt ngày chúng tôi còn phải hít bụi vôi; nhất là trong những ngày nắng và gió, có khi chỉ sau 1 đêm, cây cỏ ngoài vườn đều có bụi vôi bám trắng xóa. Còn các giếng nước  của những nhà bên cạnh, chưa kịp đậy nắp lại thì chỉ sau 1 đêm bụi vôi phủ trắng hết cả mặt nước…

 

° Hướng đi nào cho các lò gạch?

Trước thực trạng trên, xã đã quyết định bắt các chủ lò phải chuyển đốt bằng củi sang than đá tránh tình trạng phá rừng và giảm thiểu bụi và khói. Đối với các lò vôi, phải thực hiện di dời ra xa khu dân cư, đến một địa điểm được quy hoạch rõ ràng và cùng thực hiện các biện pháp che bụi bằng các tấm bạt nhựa; các lò nung đốt phải tìm các biện pháp thích hợp nâng ống khói lên cao. Tuy nhiên, những biện pháp đó chỉ mang tính tình thế, không thể duy trì lâu dài vì vẫn còn gây ô nhiễm môi trường, ảnh hưởng đến sức khỏe, cuộc sống của người dân. Xã đã kiến nghị các cấp chính quyền, các cơ quan chức năng nên có một quy hoạch tổng thể để đưa các lò gạch ra khỏi khu dân cư vừa tránh được tình trạng ô nhiễm mà người dân có thể khai thác nguồn nguyên liệu đất tại nhà, đồng thời quy hoạch làm thêm con đường đi riêng cho các xe chở vật liệu tránh chạy ngang qua khu dân cư. Được sự đồng ý của tỉnh, xã cũng đã thành lập 2 nhà máy sản xuất gạch, ngói để tập trung một số hộ nhỏ lẻ trên địa bàn và tạo công ăn việc làm cho lao động địa phương. Trước mắt, các hộ không thực hiện biện pháp che chắn và đốt gạch bằng củi sẽ bị xã thu giấy phép, không cho sản xuất tiếp.

 

AN KHÁNH - SỸ THẮNG