Ngôi nhà của anh Tấn chơ vơ bên bờ sông.

Trong hồi ức của nhiều người dân thôn Phú Vinh, xã Vĩnh Thạnh, TP. Nha Trang, dòng sông Cái chảy qua nơi họ sinh sống thật hiền hòa, êm ả. Còn giờ đây, trong những ngày mưa lũ, dòng sông này đã trở thành nỗi ám ảnh, khi mà mỗi ngày nó cứ giận dữ lấy đi dần nhà cửa, ruộng vườn của họ.

° Một cánh đồng đã biến mất

Sau một đêm mưa lớn cuối tháng 11-2005, một nửa căn nhà của anh Tấn đã bị nứt toạc và rơi xuống sông mất dạng. Phần còn lại của căn nhà giờ nằm chơ vơ sát bờ sông, phía dưới là dòng sông sâu đục ngầu nước đang chảy dữ dội. Anh Tấn cũng chẳng buồn dọn dẹp lại nhà cửa, tất cả cứ ngổn ngang và tan hoang. Chị Nguyễn Thị Kim Cúc - vợ anh, mắt thâm quầng, khuôn mặt héo hon, kể lại: “Những ngày mưa gió không đêm nào tôi ngủ được vì sợ. Cứ đêm đến đất lại lở xuống sông ầm ầm nghe rất khủng khiếp. Ngày trước, nhà tôi cách bờ sông hơn 10m, phía sau một hàng tre già hơn 50 năm. 2 năm gần đây, đất cứ sạt lở dần và dữ dội nhất là trong năm nay. Sáng ngủ dậy lại thấy sông gần nhà mình hơn và đến đợt mưa kéo dài vừa qua, một nửa căn nhà của tôi đã bị rơi xuống sông”.

Nhà chị Nguyễn Thị Phướng gần đó thì mất một khu vườn rộng cả ngàn mét vuông. Chị Phướng buồn rầu: “Ngày trước, nhà tôi sống nhờ khu vườn này. Khu vườn rộng xum xuê chanh, bưởi, sầu riêng. Và cả một hàng tre dài cung cấp nguyên liệu cho gia đình tôi làm nghề đan rổ”. Bây giờ cả hàng tre và khu vườn chỉ còn là kỷ niệm. Dấu tích còn lại của khu vườn là 2 gốc chanh trơ trụi lá. Cách đó không xa, một cánh đồng rộng gần 4.000m2 cũng đã làm mồi cho thủy thần. Tội nghiệp nhất là hơn một chục ngôi mộ trên cánh đồng này cũng bị cuốn trôi theo dòng sông. 

Anh Lê Quang Hoán, một người dân sống ở đây hơn 40 năm kể lại: Ngày trước mỗi khi xuống sông gánh nước, tôi phải băng qua cánh đồng dài hơn 50m mới đến được bến sông. Hơn nữa bến sông hồi đó rất đẹp với những cồn cát thoai thoải. Mùa hè, bọn trẻ vẫn đưa trâu ra sông uống nước và dân làng vẫn thường ra đây tắm giặt. Vì thế bến sông này mới có tên gọi là “Bến Trâu”. Mùa lụt đến, dù nước sông lên cao nhưng nước không hề chảy xiết, người dân vẫn ra sông vớt củi và câu cá”. Bây giờ cồn cát và Bến Trâu cũng đã biến mất. Những con trâu cũng hết chỗ để tha thẩn gặm cỏ trên đồng. Và không ai dám bén mảng ra gần bờ sông khi nước lên vì không biết nó sẽ bị sụp lúc nào… Trong khi đó, gia đình anh Tấn vẫn sống trong ngôi nhà ọp ẹp của mình ngay sát bờ sông, dù chung quanh đất vẫn đang bị sạt lở đêm ngày. Chị Cúc than: “Thật ra giờ tôi cũng chẳng biết đưa gia đình đi đâu. Cha mẹ, anh em đều không có nên cũng không biết nương nhờ vào ai. Tôi đã làm đơn xin cứu trợ gửi UBND xã và ông tổ trưởng ở đây cũng đã kiến nghị với xã cho gia đình tôi đến ở nhờ tại trường mẫu giáo đang bỏ hoang của xã”.

Bà Phướng buồn rầu bên 2 cây chanh còn sót lại của khu vườn.

Ngược lên phía trên, gần sát chân cầu Vĩnh Phương, ngay đập ngăn nước mặn của Công ty Cấp thoát nước, nước chảy xiết làm sập căn nhà của ông Nguyễn Xuân Thuận. Đường Củ Chi đi vào thôn Đông cũng đã bị sạt lở hơn 300m, không còn đi lại được nữa.

° Vì sao bờ sông Cái bị sạt lở?

Vì sao đoạn sông này lại bị sạt lở nghiêm trọng như vậy? Đi tìm lời giải cho câu hỏi trên thật ra lại khá đơn giản. Đó là do tình trạng khai thác cát rầm rộ trên sông. Bây giờ người ta không còn khai thác theo kiểu thủ công là lặn xúc từng gàu như trước. Kiểu này vừa tốn sức vừa chẳng được bao nhiêu. Cách làm hiện nay là dùng những chiếc ghe khai thác cát to hơn và cát được hút lên ghe bằng những chiếc máy bơm với ống hút xọc thẳng xuống đáy sông.

Theo kỹ sư Thiệu Quang Tân, Phó Giám đốc Đài Khí tượng Thủy văn khu vực Nam Trung bộ: Việc khai thác cát liên tục không theo quy hoạch sẽ làm dòng chảy thay đổi. Nguy hiểm hơn, nó làm dòng sông không chảy theo đúng hướng của nó mà lại xoáy vào bờ làm sạt lở. Những người dân ở đây cho biết: Thời gian gần đây do 2 xã Vĩnh Phương và Vĩnh Ngọc nghiêm cấm rất gắt gao nên những người khai thác cát tập trung ngay xã Vĩnh Thạnh - nơi đoạn sông này để khai thác và hoạt động hết công suất. Chính từ lúc đó, bờ sông liên tục bị sạt lở.

Do vậy, UBND các xã cần thực hiện nghiêm chỉ thị của UBND tỉnh về việc nghiêm cấm việc khai thác cát trên sông Cái để hạn chế tình trạng lở đất, bảo đảm cuộc sống của người dân.

 

   BÍCH KHUÊ