 |
|
Công nhân xúc cát, chuẩn bị cho công việc gia cố đập tạm trên sông Cái. |
Hiện nay, sông Cái là nguồn cung cấp nước duy nhất cho TP. Nha Trang với 2 nhà máy xử lý nước là Võ Cạnh và Xuân Phong, công suất 75.000m3/ngày đêm, tạm cung cấp đủ nhu cầu nước cho thành phố. Tuy nhiên, trong tương lai, khi các dự án phía Nam, phía Tây và phía Bắc thành phố hoàn thành, nhu cầu sử dụng nước sẽ tăng thêm gần 90.000m3/ngày đêm; cùng với nguy cơ nhiễm mặn ngày càng cao của dòng sông Cái, nguy cơ thiếu nước là điều chắc chắn xảy ra. Vậy, trong tương lai, nguồn cung cấp nước sẽ lấy từ đâu?
° TỪ NGUY CƠ NHIỄM MẶN…
Sông Cái - nguồn cung cấp nước duy nhất cho TP. Nha Trang, với 2 nhà máy xử lý nước là Xuân Phong và Võ Cạnh, công suất 75.000m3/ngày đêm. Mùa khô năm 2002, nước mặn đã xâm nhập sâu vào dòng sông Cái, gây nên tình trạng nhiễm mặn nguồn cung cấp nước cho thành phố. Để đối phó với tình hình trên, tháng 7-2002, Công ty Cấp thoát nước đã làm đập ngăn mặn tạm trên sông Cái, ngay cạnh Nhà máy nước Xuân Phong, cách cầu Vĩnh Phương khoảng 30m. Mùa mưa năm 2002, nước lũ đã cuốn trôi cả đập ngăn mặn.
Tháng 2-2003, sự xâm nhập mặn lại xảy ra. Và một lần nữa Công ty Cấp thoát nước phải xây dựng lại đập ngăn mặn. Lần này, đập được làm kiên cố hơn (bằng rọ thép, bao cát). Nhưng cũng chỉ đến tháng 4-2003, khi lũ tiểu mãn về, đập ngăn mặn lại bị cuốn trôi. Trước tình hình đó, để đảm bảo nguồn nước ngọt cho thành phố, UBND tỉnh đã đầu tư một hàng cọc cừ ván thép chặn ngang dòng sông, tựa lưng vào thân đập cũ với kinh phí 1,5 tỷ đồng. Nhưng đến tháng 11-2003, khi nước lũ về, thân đập cũ lại bị cuốn trôi, hàng cọc cừ ván thép đoạn giữa lòng sông lại bị đẩy ngã. Công ty Cấp thoát nước một lần nữa lại dùng rọ thép, đá hộc đổ xuống gia cố đập ngăn mặn. Mùa lũ năm 2004, kịch bản cũ lại xảy ra. Tháng 4-2005, Công ty lại bỏ kinh phí 1,5 tỷ đồng làm lại con đập ngăn mặn (UBND tỉnh hỗ trợ 500 triệu đồng). Thế nhưng, chỉ một mùa lũ, bao nhiêu tiền của, công sức lại bị cuốn trôi ra biển.
 |
|
Con đập mỏng manh đang góp phần ngăn dòng nước mặn. |
Trước sự biến đổi bất thường của thời tiết, nắng nóng liên tục kéo dài làm nhiều nơi thiếu hụt nguồn nước ngọt, sự xâm nhập của nước mặn ngày càng sâu vào đất liền (có nơi lên tới 40 - 50km), khiến việc cung cấp nước ngọt gặp nhiều khó khăn. Công ty Cấp thoát nước đã khẩn trương làm đập ngăn mặn, và việc UBND tỉnh cấm khai thác cát trên sông Cái cũng đã góp phần ngăn chặn tình trạng xâm nhập mặn vào đất liền. Tuy nhiên, vào lúc cao điểm của mùa nắng nóng năm 2005, tại chân đập tạm, độ mặn đo được là 25.000mg/lít nước và tại thời điểm hiện nay, độ mặn đo được là 1.200mg/lít nước (độ mặn cho phép là từ 25 - 40mg/lít). Thực trạng trên khiến chúng ta không thể không nghĩ đến một con đập ngăn mặn kiên cố hơn để đối phó với tình hình xâm nhập ngày càng sâu vào đất liền của nước mặn, đảm bảo nguồn cung cấp nước cho sinh hoạt cũng như sản xuất.
Thật ra, không phải đến bây giờ vấn đề xây dựng đập ngăn mặn mới được đặt ra; mà ngay tại thời điểm nước mặn xâm nhập dòng sông Cái (năm 2002), vấn đề này đã được tính đến và năm 2004, UBND tỉnh đã có kết luận về việc cho lập dự án xây dựng đập ngăn mặn tại hạ lưu cầu Xóm Bóng và hạ lưu cầu Hà Ra với kinh phí trên 110 tỷ đồng. Trong đó, thân đập làm bằng cao su (khi hạn bơm hơi vào, lũ về xả hơi ra), điều này sẽ tránh được tính trạng đâïp bị cuốn trôi khi lũ về, đồng thời tránh được việc xói lở 2 bên bờ sông. Tuy nhiên, không biết vì lý do gì đến nay việc xây dựng con đâïp không được nói tới.
° … ĐẾN KHẢ NĂNG THIẾU NGUỒN NƯỚC NGỌT
 |
|
Nhà máy nước Võ Cạnh - một trong hai nhà máy xử lý nước chính của thành phố hiện nay. |
Với công suất 75.000m3/ngày đêm, những ngày giáp Tết vừa qua, 2 nhà máy nước Xuân Phong và Võ Cạnh đã phải vâïn hành công suất 70.000m3 và vào thời điểm hiện nay, 2 nhà máy đang vận hành công suất 65.000m3/ngày đêm. Như vậy, chỉ còn khoảng 10.000m3 nữa là nhà máy đạt tới ngưỡng công suất tối đa. Trong thời gian tới, khả năng thiếu nước chắn chắn sẽ xảy ra. Tuy nhiên, điều quan trọng là dòng sông Cái có nhiều khả năng không cung cấp đủ nước. Với lượng bơm như hiêïn nay, dòng sông đã có độ mặn là 1.200mg/lít. Đây là đầu mùa khô, nguồn nước còn dồi dào và nhu cầu nước chưa cao. Nếu vào cao điểm của mùa khô, tình trạng nhiễm mặn và thiếu nước là điều khó tránh khỏi.
Hiện nay, một số dự án xây dựng đã và đang hoàn thành, nhu cầu cấp nước đang tăng cao. Theo tính toán sơ bộ, nhu cầu cấp nước của khu dân cư phía Tây Lê Hồng Phong 1, 2 (khoảng 15.000m3); khu dân cư Vĩnh Thái (5.000m3), Phước Đồng, Sông Lô (6.000m3) khu công nghiệp Bắc Hòn Ông (5.000m3), Đồng Rọ, khu dân cư Đất Lành, Hòn Rớ, Khu du lịch sinh thái Sông Lô… Tổng cộng nhu cầu nước của các dự án này khoảng 38.000m3/ngày đêm. Tương lai, khi khu đô thị phía Tây Nha Trang hoàn thành, nhu cầu sử dụng nước là 50.000m3/ngày đêm. Như vậy, ngoài nhu cầu hiện nay (75.000m3), trong tương lai, nhu cầu sử dụng nước sẽ tăng thêm khoảng 90.000m3. Nếu chỉ chờ nguồn nước từ sông Cái sẽ không đủ nước cung cấp cho thành phố. Theo khảo sát của các cơ quan chức năng, hiêïn nay dòng chảy từ Đồng Trăng về sông Cái chỉ đạt 7,9m3/s; trong khi đó tổng lưu lượng các trạm bơm phía hạ nguồn sông Cái là 11m3/s. Nếu các trạm bơm đồng loạt hoạt động sẽ không có nước cho sinh hoạt.
° TÌM NGUỒN NƯỚC CHO TƯƠNG LAI
Trước nỗi lo thiếu nguồn cung cấp nước cho thành phố trong thời gian tới, các cơ quan chức năng cùng Công ty Cấp thoát nước đã đưa ra 2 phương án: một là di dời, nâng cấp 2 nhà máy xử lý nước Xuân Phong và Võ Cạnh lên thượng nguồn; hai là đưa nguồn nước từ hồ Suối Dầu về đảm bảo nguồn cung cấp nước cho thành phố (trong đó có việc nâng cấp hồ Suối Dầu hiện tại để tăng dung tích chứa hoặc xây dựng hồ Suối Dầu 2 (hồ Đá Giăng). Ngày 22-2, Chủ tịch UBND tỉnh Võ Lâm Phi đã yêu cầu các cơ quan chức năng cần sớm khảo sát, nghiên cứu xem phương án nào có lợi hơn về hiệu quả đầu tư… có báo cáo, dự án trình Bộ NN-PTNT trong thời gian tới.
Sau khi khảo sát, nghiên cứu, các ban, ngành đều có chung ý kiến: Về lâu dài cần di dời, nâng cấp 2 nhà máy nước Võ Cạnh và Xuân Phong lên thượng nguồn (vị trí xác định phù hợp nhất để đặt nhà máy nước là tại xã Diên Thọ (Diên Khánh); phía trên trạm bơm Dầu Đôi và phía dưới ngã ba sông Chò - nơi tương lai sẽ xây dựng hồ chứa để điều tiết nguồn nước). Vị trí này vừa đảm bảo nguồn nước không bị nhiễm mặn vào mùa khô, không bị ô nhiễm (nằm phía trên các khu dân cư) vừa đảm bảo nguồn nước dồi dào vì nằm phía thượng nguồn. Tuy nhiên, kinh phí xây dựng và làm đường ống dẫn rất cao, chưa thể thực hiêïn ngay được. Vì vậy, để có nguồn nước phục vụ các dự án sắp hoàn thành, trước mắt nên đưa nước từ hồ Suối Dầu về (xây dựng nhà máy xử lý tại xã Suối Tân và làm đường ống dẫn về cung cấp cho các dự án phía Nam thành phố - nơi đang thực sự khát nước). Trong tương lai, khi việc nâng cấp hồ Suối Dầu, hoặc xây dựng hồ Suối Dầu 2 (hồ Đá Giăng) hoàn thành, nguồn nước cung cấp cho địa bàn huyện Diên Khánh và phía Bắc Cam Ranh sẽ được đảm bảo.
Hồ Suối Dầu hiện có dung tích gần 30 triệu m3, cung cấp nước tưới cho địa bàn Diên Khánh và Cam Ranh. Tuy nhiên, hàng năm vào mùa mưa lũ, hồ Suối Dầu còn xả ra biển trên 13 triệu m3 nước dư thừa. Đây là sự phung phí rất đáng tiếc trong khi các địa phương, đặc biệt là Cam Ranh đang ngày càng thiếu nước trầm trọng. Vì vậy, việc đưa nước từ hồ Suối Dầu về cung cấp cho thành phố là việc nên làm trước mắt và lâu dài. Nếu được nâng cấp hoặc xây dựng hồ mới, nơi đây sẽ đảm bảo dự trữ một nguồn nước khoảng 50 triệu m3, đủ cung cấp cho một nhà máy xử lý nước công suất khoảng 50.000m3/ngày đêm (trong đó, hồ Suối Dầu hiện tại cung cấp 8.000m3, hồ Suối Dầu 2 cung cấp 40.000m3). Cùng với 2 nhà máy xử lý nước hiện có (75.000m3) nguồn nước cung cấp theo kế hoạch (2005 - 2010 là 105.000m3/ngày đêm)sẽ được đảm bảo.
Như vậy, trước mắt, phương án tối ưu là đưa nguồn nước từ hồ Suối Dầu về cung cấp cho các dự án phía Nam Nha Trang. Phương án này vừa tận dụng được nguồn nước mà hàng năm hồ Suối Dầu xả ra biển vào mùa lũ, vừa đảm bảo nguồn nước sạch không bị ô nhiễm, giảm kinh phí xử lý nước và đa dạng nguồn cung cấp nước cho thành phố. Nếu sông Cái xảy ra tình trạng nhiễm mặn sẽ có nguồn nước khác đảm bảo cung cấp tạm thời cho đời sống của nhân dân. Về lâu dài, để đảm bảo nguồn cung cấp nước cho giai đoạn 2010 - 2020 là 160.000m3/ngày đêm, phương án tối ưu nhất là phải di dời, nâng cấp 2 nhà máy nước Xuân Phong và Võ Cạnh. Đây cũng là tầm nhìn xa cho một thành phố đang phát triển như Nha Trang.
NAM PHONG | 
