Những con đường đang được mở rộng hướng tới sự phát triển trong tương lai.

… Chỉ nay mai thôi, người ta sẽ không chỉ biết đến Khánh Sơn như một huyện miền núi xa xôi, khó khăn của Khánh Hòa mà còn biết đến nó như một địa danh du lịch. Thiên nhiên hùng vĩ và những làng nghề dệt thổ cẩm truyền thống nơi đây sẽ được khai thác làm lợi thế phát triển du lịch, dịch vụ…

Tôi trở mình, suốt đêm qua trằn trọc mãi mà không tài nào ngủ được. Buổi làm việc của Phân viện Quy hoạch đô thị - nông thôn miền Nam (Bộ Xây dựng) với lãnh đạo huyện chiều qua cứ thắc thỏm mãi trong tôi. 

… Nhớ những ngày đầu đến Khánh Hòa, vào nghề báo, lần đầu tiên đến Tô Hạp - Khánh Sơn, tôi không khỏi ấn tượng bởi những đoạn đường đèo dốc ngược, những khúc cua khúc khuỷu, màu xanh bạt ngàn của đồi núi, không khí se lạnh và mây núi bồng bềnh… Sau này, tôi còn nhiều lần trở lại thị trấn nhỏ của huyện miền núi xa xôi, hoang sơ này để được chứng kiến những đổi thay, được thả hồn theo ánh trăng mờ ướt đẫm sương đêm nơi cầu treo Tô Hạp. Tôi cũng đã ngồi trong không gian se lạnh đặc trưng của vùng đất này ngắm hoàng hôn khuất dần sau rặng núi xa xa, hay những buổi sáng ngồi nhâm nhi ly cà phê ngắm làn sương mai lan tỏa khắp núi rừng mà tưởng tượng đến Đà Lạt, Sa Pa… Tô Hạp quả thật đẹp và hấp dẫn. Và thú vị khi tình cờ một lần ngồi với một đồng nghiệp - người đã gắn bó khá lâu với vùng đất Khánh Sơn, tôi đã biết thêm về sự tích cái tên Tô Hạp, về vùng rừng núi hoang sơ và hùng vĩ này.

… Thời xa xưa, nơi vùng rừng núi Khánh Sơn có một loài cây tên là cây Tô Hạp - một loài cây hương liệu quý mà người xưa thường dùng để tiến vào cung vua, phục vụ các cung tần, mỹ nữ. Chính loài cây quý này mà vùng núi Khánh Sơn còn được gọi là núi Tô Hạp. Sau này, người ta lấy tên Tô Hạp đặt luôn cho thị trấn và dòng sông chảy ngang qua đây cũng được gọi là sông Tô Hạp - dòng sông của loài cây tỏa ngát hương thơm. Đến bây giờ, chắc ít người còn nhớ tới, còn thắc mắc tại sao thị trấn lại có tên là Tô Hạp? và loài cây mang hương thơm đó chắc cũng ít người còn biết đến. Nhưng cái tên Tô Hạp thì sẽ còn gắn bó mãi với vùng đất nơi đây, nhắc mãi đến một loài cây tỏa hương thơm của núi rừng…

Nhờ sản xuất lúa nước, đời sống của người dân ngày một nâng cao.

Giờ thì tôi đang ngồi nơi quán nhỏ của phố núi để thưởng thức ly cà phê thơm nồng trong không khí se lạnh của buổi sớm mai. Ngoài kia, những làn sương bồng bềnh làm duyên cho phố núi. Sương trắng xóa, chạy dài phía dưới thung lũng, núi chỉ còn thấp thoáng, ẩn hiện… Quả thật, nếu nơi này được đầu tư, phát triển du lịch thì chắc chắn sẽ rất hấp dẫn đối với du khách. Tôi lại nhớ tới lời một vị lãnh đạo huyện nói trong buổi làm việc: Chỉ nay mai thôi, người ta sẽ không chỉ biết đến Khánh Sơn như một huyện miền núi xa xôi, khó khăn của Khánh Hòa mà còn biết đến nó như một địa danh du lịch sinh thái (DLST), nghỉ dưỡng lý tưởng. Thiên nhiên hùng vĩ và những làng nghề dệt thổ cẩm nơi đây sẽ được khai thác làm lợi thế phát triển du lịch…

… Dự án quy hoạch chỉnh trang mở rộng thị trấn Tô Hạp được UBND tỉnh thông qua vào đầu năm 2006. Theo đó, Tô Hạp sẽ được nâng cấp, mở rộng, phát triển thành đô thị loại IV, là trung tâm kinh tế - chính trị - văn hóa - xã hội của huyện Khánh Sơn nằm trong vùng kinh tế - du lịch Nam Khánh Hòa. Theo quy hoạch, đến năm 2020, diện tích thị trấn Tô Hạp sẽ là 1.870 ha (năm 2010 sẽ là 1.735 ha). Ngoài diện tích hiện có, thị trấn sẽ được mở rộng sang phần đất của xã Sơn Trung và Ba Cụm Bắc, tiếp giáp với các xã Sơn Hiệp, Sơn Trung, Ba Cụm Bắc, Ba Cụm Nam. Hình thành cụm dân cư tại thôn 2 xã Ba Cụm Bắc - hướng Tỉnh lộ 9 đi Cam Ranh; cụm dân cư theo hướng thị trấn - xã Sơn Trung, hình thành ở đây trung tâm thương mại, dịch vụ du lịch (TM-DVDL), các làng nghề thủ công mỹ nghệ (TCMN)… Ngoài ra, sẽ phát triển thêm cụm dân cư dọc tuyến đường vành đai nối Sơn Trung - Ba Cụm Bắc, gắn kết các khu vực mới phát triển với trung tâm thị trấn…

Với định hướng là trung tâm chính trị - xã hội gồm các cơ quan hành chính Nhà nước, trung tâm chuyên ngành cấp huyện như trường học, bệnh viện, khu liên hợp thể thao, khu công viên cây xanh… quy hoạch đặc biệt chú trọng đến định hướng phát triển kinh tế với các trung tâm TM-DVDL… Trong đó, sẽ xây dựng một cụm tiểu thủ công nghiệp tập trung ở phía Đông Bắc thị trấn (nằm trên tuyến đường đi khu du lịch Hòn Bà), tập trung sản xuất các mặt hàng TCMN truyền thống: mây tre đan, dệt thổ cẩm, các vườn cây ăn trái, sản xuất lúa nước… với không gian tổ chức theo kiểu làng nghề để phục vụ việc tham quan của du khách. Nhưng quan trọng nhất vẫn là khu trung tâm TM-DVDL với quy hoạch tổng thể 6,4 ha, kết hợp hài hòa giữa trung tâm hồ nước, khu DLST thành một tổng thể không gian cảnh quan độc đáo. Khu trung tâm TM-DVDL này cùng với khu DLST quy mô 58 ha sẽ là trọng tâm phát triển của thị trấn trong tương lai. Trong đó, trục cảnh quan không gian xanh đô thị sẽ lấy sông Tô Hạp làm trục chính kết hợp với công viên cây xanh và cảnh núi non thiên nhiên hai bên bờ sông; khai thác lợi thế địa hình đồi núi để phát triển DLST cảnh quan, nghỉ dưỡng…

Nét văn hóa độc đáo của người Raglai sẽ góp phần phát triển du lịch của Khánh Sơn.

… Và những con đường đèo với những khúc cua khúc khuỷu, ẩn chứa bao nhiêu hiểm nguy cũng sẽ được thay thế bằng những con đường rộng thênh thang. Đó là tuyến đường nối Khánh Sơn với Cam Ranh, Khánh Sơn với khu du lịch Hòn Bà - Diên Khánh - Nha Trang… có lộ giới 26m. Những tuyến đường “đối ngoại” này sẽ là cửa ngõ để Tô Hạp, Khánh Sơn vươn ra bên ngoài… 

Tôi cứ nhớ mãi câu chuyện mà anh bạn đồng nghiệp đã kể về sự tích cái tên Tô Hạp, về loài cây Tô Hạp tỏa ngát hương thơm của núi rừng. Bất chợt tôi tự nhủ, biết đâu, khi du lịch phát triển, loài cây này sẽ là nguồn dược liệu, hương liệu quý tạo nên thương hiệu cho du lịch Khánh Sơn. Du khách có thể thoải mái ngâm mình trong những chiếc bồn tắm ngát hương thơm như một số tỉnh phía Bắc đang làm. Biết đâu được, nếu vậy thì quả thật là thú vị…

Buổi sáng, thị trấn Tô Hạp thật yên bình. Những ngôi nhà chênh vênh bên sườn núi, ẩn hiện trong sương mờ bảng lảng. Tô Hạp mang vẻ đẹp của một thiếu nữ vừa trở mình thức giấc!

NGỌC PHƯƠNG