Chị Ánh đang làm bánh từ xoài hỏng.

Trên đoạn Quốc lộ (QL) I đi qua xã Cam Hải Tây (Cam Lâm) mọi năm vào thời điểm này xe cộ dập dìu, người mua kẻ bán tấp nập. Năm nay, vẫn những hàng quán đó nhưng khung cảnh vắng lặng. Một chủ quán cho biết: “Xoài năm nay ế ẩm lắm. Mấy năm trước xoài đóng không kịp để đi Bắc, Đà Nẵng, Hội An, Phan Rang, vậy mà năm nay hàng tiêu thụ rất ít. Một ngày tôi chỉ bán được vài chục ký, phải tranh thủ bán dạo thêm cho các xe khách đường dài. Bình quân 1 rổ (5kg) chỉ bán được 10 ngàn đồng. Xoài Tây đẹp giá 2.000đ, xấu 1.800đ, xoài cát Hòa Lộc 10.000đ, Bồ trắng 7.500đ, Bồ xanh 4.500đ, trong khi năm ngoái xoài Bồ trắng 12 - 13 ngàn đồng/kg, bồ xanh 9.000đ, xoài Tây (Canh nông) 4 - 5 ngàn đồng”.

Gian hàng đối diện, chị Hòa đang ngồi thẫn thờ, mắt nhìn mông lung. Chị cho biết: Từ sáng đến giờ (9 giờ sáng) chị mới bán được khoảng 30kg. Cũng vào thời điểm này năm ngoái, một ngày khách mua tới vài tạ xoài. Vừa bán được nhiều xoài, giá lại cao nên chị kiếm được nhiều tiền, 1 tạ xoài có khi bán được 1 triệu đồng trong khi năm nay chỉ bán được vài trăm ngàn đồng, không bằng 1/4. Đã vậy, xoài năm nay hay bị nũng do mưa nhiều. Hàng ngày chị phải lựa bỏ từ 50 - 60kg, thất thu rất lớn. Chị chỉ tôi xem những miếng bánh xoài màu vàng rất đẹp đang phơi trên những dây phơi ngoài nắng.

° CHỦ VỰA NGAO NGÁN

Cơ sở của chị Yến Tây (QLI) trông rất tiêu điều. Một vài công nhân không có việc làm phải ngồi gói đá carbua vào giấy. Một số người đang đóng xoài vào thùng. Chị Yến than: “Xoài ế, nhà vườn chết, vựa cũng chết. Đưa hàng đi Hà Nội mất 3 ngày, tính ra không đủ chi phí. Ra đó lại bị trái vải “đè”. Bây giờ cái gì cũng tăng. Chi phí thùng, giấy, đá (đá carbua để giữ màu xoài), kẽm (tức dây kẽm) tính ra bình quân một thùng hết 30.000đ, chưa tính công bốc xếp, trong khi giá lại thấp, xoài Bồ chỉ có 1.500 - 2.500đ/kg, xoài bia (tức xoài phẩm cấp thấp) 400 - 500đ/kg. Càng bán nhiều càng lỗ. Muốn tránh lỗ chỉ còn cách gửi hàng bán cầm chừng”.

Vựa xoài của chị Thu Tâm, theo một số người dân đây là vựa xoài lớn nhất Cam Hải Tây, cũng không khả quan hơn. Chị Tâm đang chất xoài vào thùng với vẻ không vui. Chị cho biết: Năm nay, xoài chỉ bán được 1 tháng đầu, càng về sau càng khó. Muốn bán được phải lựa xoài ngon, phẩm chất tốt. Hiện xoài Bồ đẹp chỉ có giá 5.000đ, xoài Tây 2.500đ. Việc gom hàng, đi hàng cũng hạn chế. Một ngày chỉ vài tấn, so với trước ít hơn 3 - 4 lần.

° CHỈ TẠI “ÔNG TRỜI”?

Nhiều người cho rằng xoài năm nay rớt giá là do mưa nhiều. Đặc biệt lúc ra bông, tạo trái, mưa nhiều nên xuất hiện bệnh thán thư (hay gọi là bệnh sương mai), một bệnh nấm làm đen bông, rụng trái. Khi xoài lớn cũng hay gặp mưa gây nứt trái, ngoài ra lại còn bị sâu bọ phá hoại (ruồi đục quả và bọ trĩ gây hỏng trái). Nhiều người bảo, năm nay xoài được mùa, thời tiết thuận lợi, bông ra nhiều. Nếu trong vụ, thời tiết không mưa, chắc sản lượng xoài còn cao hơn.

Vườn xoài anh Công (Suối Tân) trái đã già nhưng chưa bán được.

Lý do xoài rớt giá còn do thị trường trái cây cả nước dồi dào. Vào giai đoạn xoài vào vụ thu hoạch, trên thị trường tràn ngập các loại trái cây. Miền Bắc có vải, đào, mận; miền Nam có chôm chôm và cũng có xoài. Hàng đi miền Bắc không thuận lợi.  Mấy năm trước, Khánh Hòa vào vụ xoài đúng lúc miền Nam không có xoài. Năm nay, nhiều nhà vườn phía Nam kích ra hoa trái vụ đồng loạt, điều khiển xoài có thể ra hoa quanh năm ngay cả lúc không phải mùa vụ khiến sản lượng xoài phía Nam tăng lên. Kết cục là xoài Khánh Hòa “đụng” hàng trái cây phía Bắc, “đụng” xoài phía Nam và tất nhiên là bị “đè” không ngóc đầu nổi. Một lần nữa, bài toán thị trường cho cây xoài vẫn là một bài toán khó giải.

QUANG VIÊN