Ghe vi phạm bị bắt giữ, chủ ghe đã “bỏ của chạy lấy người”.

Đã có rất nhiều chỉ thị cấm khai thác cát trái phép trên dòng sông Cái của UBND tỉnh Khánh Hoà nhưng dường như vấn nạn này không giảm. Nạn khai thác cát trái phép trên sông Cái thuộc địa phận TP. Nha Trang vẫn diễn ra phức tạp, nhất là khu vực giáp ranh giữa 3 xã Vĩnh Thạnh, Vĩnh Ngọc và Vĩnh Phương. Để đối phó với sự tuần tra, xử lý của các cơ quan chức năng, đối tượng khai thác cát trái phép chuyển sang hoạt động về đêm và ngày càng trở nên hung hăng, côn đồ…

° CUỘC TRUY ĐUỔI TRONG ĐÊM

Đúng 20 giờ Chủ nhật (25-5), chiếc ca nô chở các thành viên tổ công tác liên ngành của TP. Nha Trang và các chiến sĩ Phòng Cảnh sát môi trường (CSMT) Công an tỉnh lặng lẽ xuất bến ngược dòng sông Cái Nha Trang tuần tra, kiểm tra hoạt động khai thác cát trái phép trên sông. Mũi thứ 2 đi theo đường bộ dọc bờ sông để sẵn sàng hỗ trợ cho đồng đội khi cần thiết. Đến Ngọc Hiệp, ca nô giảm tốc độ, tắt đèn pin, lắng nghe động tĩnh. Chợt một chiến sĩ Phòng CSMT phát hiện có tiếng máy nổ khác lạ lẫn giữa tiếng máy từ ca nô của chúng tôi. Ánh đèn pin quét rộng. Cách đó khá xa, một chiếc ghe máy nấp dưới bụi tre đang bơm cát lên bờ. Chiếc ca nô tuần tra lao tới. Giữa ánh đèn pin lấp loáng, người trên ghe vội vàng vọt lên bờ tháo chạy, thoáng cái đã mất hút sau những rặng tre rậm rạp trong đêm, bỏ lại chiếc ghe vẫn đang nổ máy, khói xả mù mịt. Tổ công tác quyết định kéo chiếc ghe đến khu vực cầu gỗ bên kia bờ, cách địa điểm bị thu giữ khá xa, buộc lại rồi tiếp tục cuộc tuần tra.

Kết hợp với mũi trên bờ, chiếc ca nô chạy thẳng đến khu vực sông Cái giáp ranh giữa Vĩnh Ngọc, Vĩnh Thạnh và Vĩnh Phương, một điểm nóng về khai thác cát rất khó xử lý hiện nay. Vừa đến nơi, một chiếc ghe đang hoạt động giữa dòng, tháo chạy sang bờ bên xã Vĩnh Phương khi thấy ca nô tuần tra đang lao tới. Bất chấp những tiếng quát “dừng lại” của các chiến sĩ Cảnh sát và thành viên tổ công tác liên ngành, chiếc ghe vẫn ngoan cố tháo chạy khi ca nô tuần tra gần áp sát. Đoàng… đoàng… đoàng… 3 phát súng chỉ thiên liên tiếp vẫn không làm cho các đối tượng dừng lại. Lúc này, chiếc ghe đã chạy gần đến bờ, buộc các chiến sĩ cảnh sát và thành viên tổ công tác liên ngành phải nhảy ào xuống nước khống chế. Các thành viên tổ công tác liên ngành cho biết, chiếc ghe này đã bị họ bắt giữ cách đó không lâu. Chủ chiếc ghe là Cao Xuân Thanh (thôn Xuân Lạc, xã Vĩnh Ngọc).

° NHỮNG KẺ “ĂN”… ĐÊM

Đoạn sông Cái giáp ranh giữa Vĩnh Ngọc, Vĩnh Phương và Vĩnh Thạnh từ lâu là địa bàn phức tạp về khai thác cát. Đây cũng là khu vực bị thiệt hại nặng nề do nạn khai thác cát trái phép. Những ống hút to như những con trăn khổng lồ xọc xuống sông hoặc xỉa thẳng vào gần bờ được coi là nguyên nhân chính gây ra tình trạng sạt lở khủng khiếp mấy năm nay. Sau đúng một năm, chúng tôi trở lại nhà bà Nguyễn Thị Ngo (thôn Phú Vinh, xã Vĩnh Thạnh), bàng hoàng nhận thấy thiệt hại của gia đình bà ngày càng nặng hơn bởi sự hung dữ của dòng sông Cái. Cũng thời gian này năm ngoái, chúng tôi đã xót xa khi nhìn 2 cây dừa lâu năm đổ nhào xuống sông, số phận hàng dừa còn lại cũng chông chênh. Hàng rào dây thép gai cách bờ sông 5m đã di chuyển đến lần thứ 3. Ngôi nhà xây kiên cố cách bờ sông vài chục mét. Vậy mà giờ đây, hàng dừa đã đổ gần giữa sông, hàng dây thép gai biến mất không còn dấu tích, còn ngôi nhà hôm nào đã phải đập bỏ vì nước sông lên ngấp nghé sau nhà, dù hiện nay vẫn đang mùa cạn. Chỗ chúng tôi từng đứng chụp hình hôm nào giờ cũng đã thuộc về dòng sông. Gia đình bà Ngo phải xây nhà mới. Cách đó không đầy 100m, hơn 2.000m2 đất cũng đã làm mồi cho thủy thần trong năm qua. Giờ đây, đến lúc những người dân ở thôn Xuân Lạc 1, xã Vĩnh Ngọc cũng lo sợ vì con sông chỉ còn cách con đường qua nhà họ vài chục mét trong khi việc khai thác cát liên tục ở đoạn sông này trong thời gian qua đã khiến tình trạng sạt lở ở đây ngày càng nghiêm trọng.

Sau hơn 10 ngày “mai phục” tại khu vực này, chúng tôi thấy chỉ có 2 ghe thường xuyên hoạt động. Một chiếc nhỏ thường hoạt động vào khoảng từ 14 đến 15 giờ, chiếc lớn hơn thường bắt đầu hoạt động vào lúc 17 giờ đến đêm. Lúc này, thủy triều xuống, những bãi cát lộ ra rất rõ và họ chỉ việc đặt ống vào để hút. Chủ của 2 chiếc ghe đều là người ở xã Vĩnh Ngọc. Ban ngày, 2 chiếc ghe này được cất bên xã Vĩnh Phương. Họ khai thác đến đêm và tập kết cát ngay trên bờ. Gần sáng, các xe tải đến chở hết nên sáng ra, bãi tập kết cát lại “sạch sẽ” như chưa từng chứa cát.

° XỬ LÝ KHÓ KHĂN

Một ngôi nhà đã bị tháo dỡ vì bờ sông sạt lở.

Theo điều tra của phóng viên, một trong những nguyên nhân khiến chính quyền xã không “mạnh tay” là do những mối quan hệ trong dòng tộc, xóm làng. Mặt khác, đối tượng lại rất hung hãn nên nhiều người e sợ. Nhiều trường hợp, đối tượng rình rập ném đá vào nhà người dân phản ảnh. Cách đây không lâu, chiếc ghe nói trên đã bị lực lượng chức năng bắt giữ, sau đó giao cho xã Vĩnh Thạnh. Nhưng người dân rất ngạc nhiên vì ngay ngày hôm sau, chiếc ghe lại được trả về và tiếp tục khai thác. Ngay buổi tối khi bị lực lượng chức năng truy bắt, đối tượng đã nhảy xuống sông tháo chạy rồi sau đó, quay trở lại địa điểm các lực lượng chức năng đang lập biên bản để chửi mắng, hăm dọa và kiên quyết không ký vào biên bản. Người vợ la lối: “Ghe bị bắt mấy hôm trước, phải nộp 5 triệu đồng để lấy ra, mấy hôm nay cong lưng hút cát để bù vào khoản nợ này. Chưa kịp trả xong lại bị bắt…” và oang oang đòi “chặt tay những người đã bắt ghe!”. Sáng hôm sau (26-5), 2 vợ chồng Cao Xuân Thanh đã đến nhà một hộ dân ở thôn Phú Vinh, xã Vĩnh Thạnh chửi bới, đe dọa vì cho rằng hộ dân này đã báo đoàn kiểm tra dù đã được cho biết đây là hoạt động thường xuyên của lực lượng chức năng.

Hiện các xã đều nắm được đối tượng khai thác, quy luật hoạt động, các bãi tập kết cát nhưng xử lý không hiệu quả do thiếu sự phối hợp. Ông Bùi Kim Thuận, cán bộ địa chính xã Vĩnh Thạnh cho biết: Xã có 4 bãi tập kết cát của các hộ: Nguyễn Thị Dầu, Nguyễn Xuân Khôi, Lê Thị Đón (thôn Phú Vinh) và Đoàn Văn Chín (thôn Phú Bình). Xã đã yêu cầu các hộ làm cam kết không khai thác, tập kết, vận chuyển cát trái phép nhưng khi các hộ vi phạm, chính quyền địa phương rất khó xử lý vì các hộ “đẩy” những người già ra chịu trách nhiệm.

Tại xã Vĩnh Ngọc hiện tồn tại 3 điểm khai thác cát ở Xuân Ngọc, Ngọc Hội và Xuân Lạc. Theo ông Lê Hùng Dũng, Phó Chủ tịch UBND xã Vĩnh Ngọc, xã đã tiến hành lắp đặt các trụ rào chắn ngang đường không cho xe chở cát chạy qua tại các điểm tập kết cát. Nhưng tại Xuân Ngọc, người dân đã mở một con đường khác để xe chở cát chạy xuyên qua khu vườn băng qua phường Vĩnh Hải và làm 2 cánh cổng kiên cố để ngăn lực lượng chức năng, chỉ khi nào có xe chạy, cánh cổng này mới mở ra. Riêng tại Xuân Lạc, khúc sông này là điểm giáp ranh của 3 xã nên rất khó khăn và phức tạp: khai thác ở cả 3 xã, tập kết cát ở Vĩnh Thạnh, cất ghe ở Vĩnh Phương, còn đường vận chuyển và đối tượng khai thác cát lại thuộc xã Vĩnh Ngọc. Chính vì sự phức tạp này nên việc quản lý khai thác cát tại khúc sông lâu nay hầu như bị bỏ quên. Xã này nhìn xã kia, phối hợp không hiệu quả dù đơn khiếu nại và kêu cứu của người dân được gửi đi khắp nơi. Thậm chí, trong đơn kêu cứu của một số hộ dân thôn Xuân Lạc 1 còn nêu rõ tên người khai thác cát và chủ nhân những chiếc xe chuyên vận chuyển cát, cũng như thời điểm hoạt động của chúng trong ngày. Đơn gửi lên cả 3 xã nhưng chẳng thấy đơn vị nào động tĩnh. Xã nọ chỉ người dân mang đơn sang xã kia và… để đó!

Tham gia truy bắt cùng tổ công tác liên ngành mới biết những vất vả mà họ đã trải qua. Phương tiện thiếu thốn, lực lượng phối hợp trên bờ phải tự di chuyển bằng xe máy nên việc phối hợp với lực lượng dưới sông rất hạn chế. Kinh nghiệm sông nước không có, quy luật con nước của từng điểm cũng không rành.

Nhiều trường hợp, khi tổ công tác liên ngành ập đến, chủ ghe rút ván hoặc cắt dây cuaroa, tắt máy để đánh chìm phương tiện. Chủ tịch UBND xã Vĩnh Ngọc đã có lần gặp nguy hiểm trong tình huống như thế. Khi ông phóng lên ghe đang khai thác cát, đối tượng liền đánh chìm ghe làm ông suýt chết đuối.

Anh Vũ Ngọc Huân - Phó Trưởng phòng Tài nguyên - Môi trường TP. Nha Trang cho biết: Thường trực UBND TP. Nha Trang cũng rất quan tâm xử lý vấn đề này. Đã có rất nhiều cuộc họp được triển khai, tổ công tác liên ngành cũng đã được thành lập, thường xuyên tổ chức kiểm tra. Tuy nhiên, hoạt động của tổ công tác liên ngành chỉ là bề nổi, vấn đề then chốt vẫn là chính quyền các địa phương. Bên cạnh các biện pháp tuyên truyền, địa phương phải giám sát chặt chẽ và kịp thời báo cho tổ công tác liên ngành khi đối tượng đang hoạt động để phối hợp truy quét mới hiệu quả. Bên cạnh đó, cần phải có hình thức quy trách nhiệm cho từng cá nhân.

T.A - N.D