 |
|
Hai máy bơm nước đã bị hỏng từ tháng 11-2007 đến nay chưa được thay thế. |
Theo ông Lê Văn Hùng, Giám đốc Trung tâm Nước sinh hoạt và Vệ sinh môi trường nông thôn (NSH-VSMTNT) tỉnh, công trình cấp NSH phải đảm bảo ổn định số lượng, chất lượng trong mọi điều kiện. Tuy nhiên, trong thực tế, nhiều công trình cấp NSH được Trung tâm đầu tư trước đây không phát huy hiệu quả như mong đợi.
° Cấp nước nối mạng: Nhiều công trình không hiệu quả
Hơn 20 năm nay, đi lấy nước sinh hoạt là công việc hàng ngày của chị Hồ Thị Quyên (thôn Vinh Huề, xã Vạn Phú, Vạn Ninh). Tuy gia đình chị đã vài lần thử đào giếng nhưng lần nào cũng thất bại. Giữa trưa nắng, nước giếng lên màu xanh, còn buổi chiều lại chuyển sang màu đỏ vì phèn. Vậy là quanh năm chị đi xin nước, kể cả lễ, Tết. Người hàng xóm tốt bụng thấy vậy liền xé một đoạn rào để quãng đường xách nước của chị gần hơn một chút. Ngoài chị Quyên, vài hộ xung quanh cũng nhờ vào giếng nước nhà ông Trương Văn Diệt. Ngán cảnh quanh năm đi xin nước nên gia đình chị và những người dân quanh vùng rất mừng khi Nhà nước đầu tư hệ thống nước nối mạng tại thôn. Tuy nhiên, khi hệ thống hoàn thành, nước cũng bị nhiễm phèn không sử dụng được. Gần 2 năm nay, hệ thống nước không vận hành và mỗi sáng, chị Quyên lại bắt đầu công việc quen thuộc: Súc lu rồi đi xin nước.
 |
|
Hệ thống cấp nước nối mạng thuộc xã Vạn Khánh và Vạn Phú ngừng hoạt động do nguồn nước không đạt chất lượng. |
Xã Vạn Phú có 3 hệ thống nước nối mạng được đầu tư tại thôn Vinh Huề và thôn Tân Phú. Theo ông Ngô Hữu Nghiệp, Phó Chủ tịch UBND xã, việc khảo sát và thi công trong khoảng tháng 9 và 10-2006. Địa điểm do xã chọn. Ngay sau khi hoàn thành, công trình đã không đạt chất lượng. Điều này được phản ánh trong báo cáo đánh giá về hiệu quả công tác đầu tư xây dựng công trình cấp NSH nông thôn lập tháng 11-2006: cả 3 hệ thống nối mạng thôn Vinh Huề và Tân Phú đưa vào sử dụng năm 2006 đều bị nhiễm phèn nặng không sử dụng được, độ sâu giếng còn hạn chế, nước yếu; thi công xong đơn vị không báo địa phương để bàn giao công trình.
Theo ông Lê Văn Hùng, Giám đốc Trung tâm NSH-VSMTNT tỉnh, mỗi hệ thống cấp nước nối mạng gồm 1 giếng khoan 20m, bồn cao 4m và hệ thống đường ống dài từ 700 đến 1.000m. Giá trị mỗi công trình tùy đơn giá từng năm; nhưng theo báo cáo thẩm tra chương trình nước sạch nông thôn của Ban Kinh tế - Ngân sách HĐND tỉnh, bình quân 42 triệu đồng/hệ thống cấp nước nối mạng. Sau khi nghiệm thu công trình, Trung tâm sẽ giao lại cho xã trực tiếp quản lý. Thời hạn bảo hành của công trình là 1 năm. Hết thời gian bảo hành, công trình vận hành ổn định, Trung tâm mới có thể thanh toán nốt 5% giá trị còn lại của công trình. Tuy nhiên, theo chính quyền xã Vạn Phú, độ sâu giếng khoan tại 2 công trình cấp nước của thôn Vinh Huề chỉ từ 4,5 đến 5m; thi công xong, đơn vị không báo địa phương để bàn giao công trình.
Ông Nguyễn Hữu Danh, Phó Chủ tịch UBND xã Vạn Khánh cho biết: 2 trong 3 hệ thống cấp nước nối mạng đầu tư cho xã đặt tại thôn Hội Khánh Tây và Hội Khánh đã không sử dụng được do nhiễm phèn, mặn và có mùi bùn. Hiện Vạn Khánh chỉ còn 1 hệ thống cấp nước nối mạng hoạt động. Tuy nhiên, hệ thống cấp nước này rất yếu. Đang giờ bơm nước, tôi đã mở hết cỡ, nhưng vòi nước nhà bà Nguyễn Thị Ngự (thôn Hội Khánh, Vạn Khánh) chỉ chảy ri rỉ. 3 năm nay, tuy bắc nước từ đường ống của hệ thống nhưng gia đình bà Ngự vẫn phải chứa nước trong các thùng để dùng dần. Mỗi tháng, 6 người trong gia đình bà dè xẻn khoảng 4m3 nước cho những nhu cầu thiết yếu, còn lại vẫn dùng thứ nước giếng khoan tại nhà mà ai nếm thử cũng thấy mặn chát. Dẫu vậy, gia đình bà vẫn đỡ khổ hơn so với nhiều hộ dân cùng thôn, nhất là khu vực gò Keo, do gần biển nên luôn thiếu nước.
 |
|
Chỉ có 1 trong 3 hệ thống cấp nước nối mạng của xã Vạn Khánh còn hoạt động nhưng cấp nước rất yếu. |
Ông Đào Văn Lương, Trưởng phòng Nông nghiệp và Phát triển nông thôn huyện Vạn Ninh cho rằng: Hệ thống cấp nước nối mạng ở nhiều xã như Vạn Thắng, Vạn Khánh, Vạn Lương, Vạn Phú, Vạn Long hoạt động không hiệu quả do nắng hạn thiếu nước và nước bị nhiễm mặn, phèn.
Thực tế, do không tiến hành khảo sát trước mà chủ yếu dựa vào kinh nghiệm để lựa chọn địa điểm thi công nên nhiều hệ thống cấp nước nối mạng đã không hoạt động hiệu quả.
° Cấp nước tập trung: Phập phù
Mấy năm nay, tại xã Vạn Hưng, hệ thống cấp nước tập trung được đầu tư hơn 2 tỷ đồng hoạt động ậm ạch một phần do nguồn nước dẫn từ hồ Đá Bàn không ổn định, chưa kể chất lượng nguồn nước cũng khiến người dân nghi ngại. Nguồn nước dẫn về từ kênh thủy lợi nên không thể loại trừ nước bị nhiễm hóa chất khi người dân súc rửa bình phun thuốc trừ sâu. Ông Tô Anh, Chủ tịch UBND xã Vạn Hưng cho biết: Hệ thống được thiết kế chỉ có bể lọc và bể chứa. Mùa nắng thiếu nước, mùa mưa phù sa về nhiều nên vài ba ngày hệ thống lọc lại bị tắc (vì chỉ có hệ thống lọc thô, không có bể lắng), nước không thoát ra để đưa về bể chứa được. Tuy đã khảo sát, họp nhiều nhưng vẫn chưa có giải pháp nào khả thi. Theo thiết kế, công trình có 45 vòi nước công cộng. Điều này chỉ phù hợp với các công trình cấp nước miễn phí như hệ thống cấp nước tự chảy chứ không phù hợp với mô hình sử dụng bơm điện, trả tiền như Vạn Hưng, khiến xã dở khóc dở cười vì không thể quản lý nổi 45 vòi nước công cộng. Khi giao cho địa phương quản lý, xã đã cho bắc ống dẫn nước về nhà hộ dân, lắp đồng hồ để quản lý. Tuy nhiên, điều này lại không đảm bảo kỹ thuật vì theo thiết kế chỉ đảm bảo cho 45 vòi công cộng. Trao đổi với chúng tôi, ông Lê Văn Hùng cũng cho rằng, thiết kế cấp 45 trụ vòi công cộng nằm giữa trời là không phù hợp vì công trình này bơm điện. Nếu sử dụng công cộng sẽ không ai trả tiền điện, tiền công vận hành nên xã đã tự động trích đường ống ra, kéo vào cung cấp tận hộ dân. Xét về kỹ thuật, từ 45 trụ vòi kéo về các hộ dân, áp lực nước sẽ yếu và đường ống đấu vào đường ống chính là điều tối kỵ. Được biết, người dân địa phương phản ứng vì nước không chảy và không đảm bảo vệ sinh. Thông thường, nguồn nước các công trình cấp NSH từ hồ hoặc kênh chính nhưng ở Vạn Hưng lại là kênh nhánh nên khi người dân nạo vét kênh mương, chất lượng nguồn nước cũng bị ảnh hưởng. Công trình cấp nước yêu cầu có nước liên tục trong khi nguồn nước ở đây không ổn định, chưa kể mùa mưa và mùa nắng đều sử dụng phương pháp lọc như nhau.
Đến nay, thời gian bảo hành đã hết nhưng địa phương không chịu ký để Trung tâm quyết toán nốt 90 triệu đồng còn lại. Từ tháng 11-2007 đến nay, hệ thống cấp nước này “nghỉ” luôn vì 2 máy bơm bị cháy. Xã vẫn còn nợ mấy triệu đồng tiền điện. Không quản lý nổi, xã chỉ muốn đẩy “hòn than nóng” trên tay mình cho đối tác khác nhưng chưa được. Để khắc phục tình trạng cấp nước “thụt thò” đang xảy ra, huyện đã cấp 15 triệu đồng tu sửa 2 máy bơm nhưng đã hơn 2 tháng, chính quyền xã vẫn chưa hợp đồng được công ty nào nhận sửa chữa.
 |
|
Hàng ngày, chị Hồ Thị Quyến (xã Vạn Phú) vẫn phải xách nước dù nhà chị rất gần hệ thống cấp nước. |
Về công trình cấp nước Vạn Hưng, ông Đào Văn Lương cho biết: Huyện đã họp và thống nhất, trước mắt đầu tư sửa chữa máy bơm. Về lâu dài, huyện sẽ cho xây dựng hệ thống giếng thu, bể lắng và thiết kế lại hệ thống cấp nước. Huyện đã giao cho Phòng Nông nghiệp và Phát triển nông thôn cùng đơn vị tư vấn đánh giá khả năng, hiệu quả đầu tư.
Theo đánh giá của Ban Kinh tế - Ngân sách HĐND tỉnh, quản lý sau đầu tư là mặt yếu của chương trình nước sạch nông thôn. Không có sự thống nhất trong mô hình quản lý; cơ chế khai thác, duy tu, bảo dưỡng chưa rõ ràng đã làm giảm, thậm chí không phát huy hiệu quả công trình. Việc cung cấp nước ở địa bàn nông thôn có tính bền vững chưa cao.
Với người dân, điều họ quan tâm cuối cùng là hiệu quả mà các công trình mang lại. Vì thế, dẫu đã đầu tư nhiều công trình cấp nước, người dân vẫn sẽ bức xúc nếu nhu cầu của họ chưa được quan tâm, giải quyết thỏa đáng. Không khó lý giải khi trước mỗi kỳ họp Quốc hội hay HĐND các cấp, cử tri lại ý kiến về vấn đề này.
KHÁNH NINH | 
