Tang vật thu giữ là các bình xiết điện, lưới giã cào.

Theo quy định, vùng gần bờ nghiêm cấm các tàu cá làm nghề giã cào, giã nhủi khai thác thủy sản. Thế nhưng, bất chấp lệnh cấm, hàng trăm tàu cá lắp máy, thậm chí tàu xa bờ có công suất từ 40CV trở lên vẫn đang ngày đêm đi cào, nhủi và khai hủy diệt các loài thủy sản ở khu vực vịnh Vân Phong - huyện Vạn Ninh.

° Biển đêm không yên tĩnh

Đang giữa mùa trăng, thủy triều lên muộn hơn thường lệ, mực nước ở cửa sông Hiền Lương (Vạn Ninh) không đủ độ sâu cho chiếc ca nô dài gần 4m của Đội Thanh tra số 4 - thuộc Thanh tra Sở Nông nghiệp và Phát triển nông thôn hạ thủy. Chính vì thế, hành trình của chúng tôi phải chậm hơn 1 giờ đồng hồ so với dự kiến. Đúng 20 giờ, sau khi hoàn tất các công việc lắp máy nổ, chuẩn bị nhiên liệu, phao cứu sinh, áo phao, nước uống… và các dụng cụ cần thiết khác, đội tuần tra của chúng tôi mới được lệnh lên đường. Đoạn đường từ bến tàu ra cửa sông chưa đầy 2km, nhưng do mực nước cạn, tàu không thể chạy máy vì vướng chân vịt, anh em trong đoàn phải thay phiên nhau chèo chống, nhiều đoạn phải nhảy xuống nước để đẩy chiếc ca nô vượt cạn thoát qua những con lạch, cồn cát bồi. Sau gần 1 giờ đồng hồ bì bõm lội nước, chúng tôi mới ra đến biển và bắt đầu hành trình đi săn “hải tặc”. 

Đêm, ánh trăng hòa quyện vào mặt biển mênh mang lấp loáng một màu bàng bạc. Khung cảnh rất đỗi lãng mạn, nên thơ, nhưng sự lãng mạn, nên thơ đó đang bị khuấy động bởi tiếng máy rền vang, tiếng la ó của những người đánh bắt hải sản gần bờ. Theo hành trình, đoàn chúng tôi sẽ đi tuần tra, kiểm soát khu vực biển gần bờ từ thị trấn Vạn Giã đến Đại Lãnh, khu vực tiếp giáp Phú Yên với chiều dài khoảng 40km. Để tránh bị phát hiện và tạo yếu tố bất ngờ, vừa ra khỏi cửa biển, chiếc ca nô của chúng tôi được lệnh tăng tốc, chạy hết tốc lực xé sóng lao vút ra khu vực đảo Điệp Sơn - xã Vạn Thạnh, nơi được mật báo là có nhiều tàu cá đang khai thác thủy sản trái phép trong vùng cấm. Dọc đường đi, anh Phan Bá Tòng, Đội trưởng Đội Thanh tra số 4 không quên phân công, nhắc nhở các thành viên trong đoàn chuẩn bị phương án tác chiến mỗi khi gặp các tàu “hải tặc”. Theo đó, 2 thanh tra viên là Nguyễn Công Thoại, Kiều Văn Hiếu phải kịp thời lên tàu để neo dây khi ca nô áp sát, Trung úy Nguyễn Đăng Long và chiến sĩ Đặng Quang Huy thuộc Đồn Biên phòng 362 làm nhiệm vụ hỗ trợ. Khi đến gần khu vực đảo Điệp Sơn, chiếc ca nô giảm dần tốc độ, không ai bảo ai, các thành viên trong đoàn căng mắt ra tứ phía để quan sát các tàu cá có dấu hiệu nghi vấn. Sau gần 30 phút tìm kiếm trong đêm thanh vắng, mục tiêu của chúng tôi cuối cùng cũng lộ diện. Ngay lập tức, anh Tòng điều khiển chiếc ca nô bất ngờ tăng tốc, bám sát chiếc tàu cá mang biển đăng kiểm KH 6783TS, sử dụng động cơ 44CV đang khai thác thủy sản trái tuyến chạy từ hướng Đầm Môn tới. Khi phát hiện có ca nô tuần tra truy đuổi, bất chấp lệnh yêu cầu dừng lại, chiếc tàu này vẫn cố tình chạy nhanh hơn như không hề có chuyện gì xảy ra. Sau gần 10 phút bám đuổi, đến khi các thanh tra viên và các chiến sĩ Biên phòng áp sát, nhảy lên tàu khống chế thì thuyền trưởng mới cho tàu dừng lại. Theo giấy tờ, chủ nhân của chiếc tàu trên là Trịnh Thị Phương, trú thôn Vạn Hội, xã Vạn Thắng. Đây cũng là tàu cách đây chưa đầy 1 tuần đã bị xử phạt gần 2 triệu đồng vì các lỗi vi phạm trong quy định đánh bắt thủy sản tại vùng cấm.

Chủ chiếc ghe giã cào tỏ thái độ không hài lòng khi bị kiểm tra.

Sau khi xử lý chiếc tàu KH 6783TS, chiếc ca nô của chúng tôi lại tiếp tục lộ trình hướng về khu vực Hải Triều, thuộc địa bàn xã Vạn Long. Đang chạy ngon trớn, bất chợt Trung úy Nguyễn Đăng Long chỉ tay về hướng Đông nói:  “Anh Tòng quay lại đi, phía kia có cặp tàu giã cào đôi đấy”. Đúng như nhận định của anh Long, trước mắt chúng tôi là 2 chiếc tàu đang dàn hàng ngang chạy song song cách nhau một quãng chừng 30m. Cũng như tàu trước, lệnh dừng tàu để kiểm tra cũng không được chấp hành. Cho đến lúc anh Long lên đạn khẩu AK, cùng với các động thái “uy hiếp” tinh thần khác của lực lượng tuần tra, chiếc tàu mới chịu dừng lại. Trong khi đội tuần tra đang tiến hành lập biên bản, một số thành viên trên tàu đã tỏ dấu hiệu chống đối bằng cách cố tình xả những vòi nước rửa sàn tàu trực tiếp xuống ca nô, nổ máy để kéo lưới lên và dây dưa không ký vào biên bản vi phạm. Sau khi thu giữ giấy tờ, đội tuần tra xác định được chủ nhân tàu cá mang biển đăng kiểm KH 6393TS, công suất 44CV là ông Phạm Chính, ở thôn Phú Hộ, xã  Vạn Thắng, chiếc tàu còn lại cũng do ông Chính quản lý. Đây là 2 tàu cá không những vi phạm về quy định luồng tuyến đánh bắt thủy sản mà còn vi phạm các điều khoản đảm bảo an toàn hàng hải như: không có đèn báo, không có phao cứu sinh…

Lực lượng thanh tra đang lập biên bản các tàu cá vi phạm ngay trên biển.

° Biển cạn kiệt, thuyền cứ vét

Theo anh Tòng, giã cào đôi cần phải có 2 chiếc tàu cùng công suất, hợp sức với nhau móc 2 đầu dây kéo một miệng lưới to gấp 4 - 5 giàn cào đơn. Mùa này, “cào đơn đói, cào đôi no” - bởi vì giã cào đôi mã lực cao hơn, cào vét được nhiều tôm cá hơn… Trước đây, đáy giã thường được cột các cục đá to khoan lỗ. Còn bây giờ, ngoài đá, đáy giã còn được cột thêm các tấm sắt to để tăng lực nặng chà xát đáy biển mới bắt được nhiều cá. Cũng vì thế, những tàu đang kéo giã cào đều chạy ỳ ạch, có chiếc nhả khói đen kịt. Và đội tàu giã cào đã chấm tọa độ vét ở khu vực nào thì ở đó không có cơ hội cho những tàu khai thác các loại nghề khác chen vào. Trong gần 2 giờ đồng hồ kiểm tra xung quanh khu vực Hải Triều, thuộc địa bàn xã Vạn Long, chúng tôi bắt gặp hàng chục tàu thuyền làm nghề giã cào đơn đang “dàn trận” lớp trước, lớp sau để thả lưới cào. Theo anh Tòng, vùng này đã bị đội quân giã cào khai thác đến mức cạn kiệt, sản lượng khai thác chỉ được tính bằng kg, họa hoằn lắm mới được con cá cho ra hồn, còn lại toàn là cá “nhi đồng”. Đúng như những gì anh Tòng nói, khi kiểm tra một chiếc ghe giã bống của ông Trần Thu, nhìn vào giỏ đựng cá mà ông Thu vừa đánh bắt được, chúng tôi chỉ thấy lèo tèo mấy con cá, con tôm nhỏ bằng ngón tay út. Trong khi đó, khoảng thời gian mà ông đánh bắt kéo dài tới 4 tiếng đồng hồ (từ 19 - 23 giờ), nhưng ước chừng số cá thu được không vượt qua con số 10kg.

Các thành viên trong đoàn đang tập trung quan sát các tàu cá có dấu hiệu vi phạm

Sau khi lập biên bản vi phạm, thu giữ tang vật là một tấm lưới cào, anh Tòng không quên giải thích về những quy định cấm và yêu cầu ông Thu tạm ngừng việc khai thác. Thế nhưng, khi ca nô tuần tra vừa đi được một đoạn, ông Thu đã điện đàm sang cho các ghe khác biết sự có mặt của đội tuần tra. Tiếng hò hét, tiếng bộ đàm thông báo cho nhau giữa các ghe lan rộng khắp mặt biển, các chủ ghe thi nhau nổ máy chạy vào bờ. Trong lúc rượt đuổi, chiếc ca nô bất chợt rung lên bần bật rồi tắt hẳn máy, việc tuần tra của chúng tôi tạm thời bị gián đoạn. Thấy chúng tôi có vẻ tiếc rẻ, anh Tòng trấn an: “Đây chỉ là sự cố bình thường, chờ một chút máy sẽ hoạt động lại ngay”. Trong lúc chờ kiểm tra lại máy, nghe Trung úy Long kể về những kỷ niệm đi săn “hải tặc” với cái giọng chơi chơi mà chúng tôi không khỏi nổi da gà. Trong một lần đi tuần tra ở vùng biển Bãi Dài, thuộc địa bàn thị xã Cam Ranh, khi vừa áp sát tàu cá vi phạm, ngay lập tức, một đoàn 10 chiếc khác đang hoạt động gần đó đến bao vây tàu của đồn Biên phòng vào giữa, các đối tượng trên tàu nhảy sang ca nô dùng dao, gậy khống chế và cướp súng của lực lượng kiểm tra. Trong tình huống ấy chỉ cần một sự rối trí, hoặc một hành động bất cẩn thì tính mạng của các anh thật khó bảo toàn. Còn với anh Tòng và các đồng nghiệp ở Đội Thanh tra số 4, việc các tàu cá vi phạm dùng gạch, đá, ly, chén… tấn công là “chuyện thường ngày ở huyện”. Chính vì vậy, trước khi lên đường, có một vật dụng các anh không thể quên, đó là chiếc mũ bảo hiểm.

Suốt gần 5 giờ truy quét, lực lượng thanh tra đã xử phạt nhiều trường hợp vi phạm về khai thác thủy sản trái phép trong vùng cấm. Thế nhưng, đối với anh Tòng và các thành viên trong đoàn, mục đích của đợt ra quân này là phải tìm và bắt giữ được những chiếc tàu sử dụng giã nhủi, xiết điện - một hình thức khai thác thủy sản mang tính chất tận diệt đối với môi trường sinh thái các vùng biển. Nguy hiểm hơn, bọn chúng sẵn sàng tấn công lực lượng kiểm tra đến sứt đầu mẻ trán, thậm chí còn đe dọa đến tính mạng. Chính vì thế, khi chiếc ca nô tiếp tục cuộc hành trình trong đêm vắng, linh tính của chúng tôi như dự báo một điều không lành đang đợi phía trước - và điều đó đã xảy ra.

ANH TUẤN - NHÂN TÂM

KỲ 2: ĐỤNG ĐỘ “HẢI TẶC”