Những ngày này, khi vụ thu hoạch mía đường 2009 - 2010 bắt đầu thì người trồng mía lại có nhiều bức xúc. Năm nay, mía được giá nhưng lại bị Nhà máy Đường (NMĐ) đánh… tụt chữ đường và sản lượng. Điều này khiến người dân ấm ức. Sự thật như thế nào?

° Thất vọng vì chữ đường bị tụt!

Cân xe và ...

Ninh Hòa (Khánh Hòa) những ngày cuối năm. Cả vùng mía chộn rộn bước vào mùa thu hoạch. Trên Quốc lộ (QL) 26, nhiều xe tải chất đầy mía đang bon bon chạy về các NMĐ. Theo chân anh Trịnh Văn Thiện - Chủ tịch Hội Nông dân xã Ninh Sim (Ninh Hòa), chúng tôi đến ruộng mía vừa mới thu hoạch của bà N.T.X (thôn Lam Sơn) thuộc vùng thu mua mía nguyên liệu của Công ty Đường Khánh Hòa (CTĐKH). Thấy phóng viên đến tìm hiểu, bà X. liền trút cơn giận: “Tui mới chặt đám mía 5.000m2, chở 2 xe ngày 3-1, không hiểu sao xe 1 được 10,56 chữ đường nhưng xe 2 chỉ có 6,9 chữ đường (?). NMĐ còn cho rằng tui bán bớt 1 xe (tức 3 xe) và còn độn mía non vào. Do vậy, NM giữ không cho lấy tiền”. Bà X. than: “Kiểu này tui không biết giải quyết ra sao nữa, thiệt khổ cái thân già này…”. Quan sát đám mía mới chặt còn trơ gốc và lá khô, tôi không hiểu tại sao trên cùng một diện tích, được đầu tư chăm sóc như nhau, thu hoạch cùng một ngày lại có chuyện “chữ đường” khác nhau lớn như vậy?

... xác định chữ đường tại các nhà máy đường làm nhiều người còn hoài nghi.

Là người trực tiếp chở mía cho bà X., anh B.T.N cũng cảm thấy “có vấn đề” trong việc thu mua mía của NMĐ: “Một xe 9 - 10 chữ đường, một xe chỉ có hơn 6 chữ đường, tui thấy không hợp lý. Trên cùng thửa ruộng, không đồi, không bãi, vậy mà chất lượng mía khác nhau là điều khó hiểu… ”.

Gác lại băn khoăn về chữ đường của bà X., chúng tôi tiếp tục băng qua con đường khó đi để đến vùng mía bạt ngàn của xứ đồng Bạch Mã, xã Ninh Sim. Đây cũng là khu vực thuộc vùng thu mua mía nguyên liệu của CTĐKH. Anh N.Q (Tân Khánh 1) không ngần ngại nói thẳng với chúng tôi: “Tui mới chặt xong 1,5ha mía ở xứ đồng Bạch Mã, chở được 4 xe nhưng chữ đường bình quân chỉ đạt 10. So với năm ngoái bình quân 12 chữ thì năm nay, chữ đường quá thấp. Mía năm nay gặp nắng nhiều, ngọt hơn sao lại thất thu?” Cùng suy nghĩ như anh Q., chị Đ.T.M.C (thôn Lam Sơn) thắc mắc: “Năm ngoái, mía của tui bình quân hơn 11 chữ, năm nay chỉ có 9 chữ đường. Không những mất chữ đường lại còn mất đầu tấn. Năm ngoái 1 xe bình quân được 14,5 tấn nhưng năm nay chỉ có 12,2 tấn? Mía năm nay sung hơn, bó mía nặng trịch, vậy mà sao cân thấp quá, không sao hiểu nổi?”.

Tình hình thu mua mía ở phía Nam QL 26 như vậy, còn ở phía Bắc QL 26 thì sao? Đứng trên xe tải chất đầy mía, anh T.C.D (Ninh Sim) đang tất bật phát, đạp, sửa lại cho ngay ngắn những bó mía vừa mới quăng lên để xe tải kịp chuyển bánh. Anh cho biết: “Sản lượng mía năm nay không hiểu sao quá thấp, thu hoạch 5 sào (5.000m2) nhưng chỉ có 20 tấn. Chữ đường thấp, sản lượng thấp, nhà máy còn trừ rác quá nhiều. Xe 13 - 14 tấn, trừ 0,6 - 1 tấn rác (?). Thôi thì nhà máy cho bao nhiêu hưởng bấy nhiêu…” anh D. tự an ủi. Đồng tình với anh D., anh N.T.L (Nông trường Thuốc lá Ninh Sim) phàn nàn: “Năm nay CTĐNH trừ rác quá nhiều. 1 tấn mía trừ đến 49 - 50kg rác. Năm ngoái chỉ 20kg, năm nay gấp đôi…”.

Mỗi khi xe mía đi ngang, chúng tôi thấy, lượng rác, lá trên thân mía còn quá nhiều. Năm nay thời tiết nắng, ít mưa, cây mía thấp nên bà con chặt mía còn để đọt cao và róc mía chưa sạch. Có lẽ đó là nguyên nhân khiến các NMĐ trừ đi lượng tạp chất lớn?

Rời Ninh Sim, chúng tôi đến Ninh Xuân, nơi có diện tích trồng mía khá lớn (hơn 2.000ha). Từ QL 26 đi vào thôn Tân Sơn, nhiều diện tích mía đã thu hoạch, thỉnh thoảng những chiếc xe tải chở mía lướt qua, tung bụi mù mịt. Chị N.T.L (thôn Tân Sơn) vừa bán mía nhưng không hài lòng với kết quả thu hoạch: “Tui bán 3ha mía ở vùng Lỗ Gáo ngoài chỉ được 133 tấn, so với năm ngoái (được 210 tấn) mất quá nhiều. Chị L. so sánh, năm ngoái cũng 1.400 bó mía, chị cân được 14 - 15 tấn, nay cũng chừng ấy bó mía nhưng chỉ được 11 - 12 tấn. Chị L. nhận xét, tuy cây mía năm nay có nhẹ hơn nhưng đường rất ngọt, sắc. Những xe trước chỉ có 7 - 8 - 9 chữ, mấy xe sau này mới được 10 và hơn 10 chữ. “Một năm được giá nhưng chẳng thấy lời” - chị L. buồn rầu nói.

° Thắc mắc của người dân: Chưa đủ cơ sở

Đem nỗi niềm của bà con trồng mía đến trao đổi với các NMĐ mới thấy ấm ức của bà con là… thiếu cơ sở. Ông Trầm Kim Dũng - Phó Giám đốc CTĐNH giải thích: “Vụ mía đường 2009 - 2010, Nhà máy tiến hành ép vào tháng 10 - 12. Qua gần 1 tháng sản xuất, Nhà máy đã thu mua hơn 70 ngàn tấn mía cây, trong đó khu vực MaDrăk (Đắc Lắc) 29 ngàn tấn, các huyện Ninh Hòa, Vạn Ninh 41 ngàn tấn. Năm nay, thời tiết có nhiều bất lợi, thiếu nước (phần lớn diện tích mía không có nước tưới), hạn hán diễn ra, cây mía bị vàng nên giảm 20 - 30% năng suất. Tuy sản lượng giảm nhưng chữ đường không giảm, bình quân 10,35 CCS. Lúc đầu, Công ty cũng nghĩ năm nay sẽ là năm thành công lớn đối với bà con, nhưng trái lại lại là năm mất mùa… Việc phản ánh của bà con về lượng tạp chất bị trừ nhiều là do bà con chặt mía còn dối, chừa đọt nhiều, róc mía không sạch, dẫn đến lượng tạp chất cao, Nhà máy buộc phải trừ. Việc tính toán tạp chất được xác định dựa trên mức tính toán bình quân, mỗi đợt 5 - 10 ngày, lấy ngẫu nhiên 20 xe, hiện ở mức 5% (1 tấn mía có 50kg rác). Ông Dũng khẳng định, không có chuyện tính gian dối chữ đường cho dân. Tính toán chữ đường bằng máy theo công thức nên không có chuyện tính sai hay đánh tụt chữ đường. Trái lại, nếu Công ty áp đặt chữ đường sai phải chịu trách nhiệm trước pháp luật. Hiện tỉnh đã giao cho Chi cục Tiêu chuẩn đo lường chất lượng (CCTCĐLCL) thuộc Sở Khoa học và Công nghệ theo dõi, giám sát thường xuyên và đột xuất”. Ông Dũng cho chúng tôi xem báo cáo kết quả giám sát đo chữ đường của CCTCĐLCL đối với các Công ty Đường trên địa bàn. Báo cáo kết luận: “Các công ty đường đã có quy định cụ thể, công khai cách tính toán chữ đường để làm căn cứ mua bán với người dân. Qua giám sát cho thấy, các công ty đã đảm bảo việc đo kiểm, tính toán chữ đường theo đúng quy định đã ban hành, kết quả đo kiểm lại các mẫu lưu của Đoàn giám sát tương đối thống nhất với kết quả đo của các công ty, không có sai lệch nhiều… Tuy nhiên, đoàn cũng kiến nghị Bộ, ngành và tỉnh nhiều nội dung nhằm đảm bảo việc thống nhất, công bằng, hợp lý và phù hợp với thực tế hoạt động của các công ty đường…”. 

Trao đổi với ông Đỗ Thành Liêm - Giám đốc CTĐKH, được biết: “Năm nay, CTĐNH vào vụ quá sớm (trước CTĐKH 15 ngày) buộc CTĐKH phải “vào cuộc”, nếu không sẽ ảnh hưởng lớn đến việc thu mua nguyên liệu”. Ông Liêm phân tích: Vào vụ sớm, NMĐ và người trồng mía đều gặp bất lợi do: nền đường giao thông chưa ổn định sau lũ, dễ bị hư hỏng trong quá trình vận chuyển; chi phí thu hoạch cao, mía phải trung chuyển; mía non, chưa kịp chín nên chữ đường thấp, sản lượng thấp. Ông Liêm cho rằng, việc CTĐNH bao chữ đường (bảo hiểm chữ đường) làm xã hội mất đi 10% lượng đường do phải thu hoạch sớm, làm sai so với quy chế của Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn (NN-PTNT) về thu mua, chế biến mía đường. Năm nay, tuy lượng mưa lớn nhưng phân bố không đều, cuối vụ nắng nhiều, thiếu nước làm cho tỷ lệ chất xơ cao, mía nhẹ. Đây cũng là đánh giá tại hội nghị mía đường mới đây của Bộ NN-PTNT và Bộ Công thương. Tình trạng này đã làm cả nước thiếu hụt khoảng 300.000 tấn đường. Ông Liêm cho biết, đến nay CTĐKH đã thu mua hơn 131 ngàn tấn so với 480 ngàn tấn mía kế hoạch và chữ đường bình quân gia quyền là 11 CCS. Việc cho rằng CTĐKH đánh tụt chữ đường là không có cơ sở. Hiện nay, việc kiểm nghiệm chữ đường diễn ra một cách công khai, minh bạch, người dân có quyền kiểm tra trên mạng của Công ty, cũng có quyền bán mía cho nhà máy khác để kiểm chứng. Vừa qua, CCTCĐLCL đã thành lập hệ thống tự đánh giá chữ đường đối với các CTĐ trên địa bàn, điều này cho thấy Công ty có uy tín, minh bạch và công khai trong việc đánh giá chữ đường. Việc điều chỉnh chữ đường là việc có thể nhưng CTĐKH không làm bởi như vậy là vi phạm pháp luật, đi ngược tôn chỉ của Công ty. Đối với trường hợp cụ thể của bà X., ông Liêm cho rằng điều đó là hoàn toàn có thể, bởi trên một đám mía cũng có thể có chỗ tốt, chỗ xấu và số lượng xe cũng có thể là 3 xe nếu sản lượng tốt. Tuy nhiên, ông Liêm cho biết sẽ kiểm tra lại, không để thiệt thòi cho người dân…

HOÀI AN