Thầm lặng sau trang báo

Không khí khẩn trương ở Đại lý báo Hương Sơn.

Mỗi sáng thức dậy, nhiều người vội cầm lấy những tờ báo mới với các tin tức thời sự nóng hổi. Nhưng không phải ai cũng hiểu, để “món ăn tinh thần” đến được với độc giả nhanh nhất, những người làm công tác phát hành đã bỏ không ít công sức!

Chạy đua với thời gian

1 giờ ngày 18-6, khi mọi người đang chìm trong giấc ngủ sâu, giới hâm mộ bóng đá vẫn còn mải mê theo dõi những trận cầu căng thẳng trong bảng đấu “tử thần” của Euro 2012, các tài xế nhận chở báo Tuổi Trẻ, Thanh Niên… đã có mặt tại Công ty Cổ phần In Khánh Hòa để nhận báo. Từng chồng báo cao ngất, vừa ráo mực in được nhân viên nhà in đóng gói cẩn thận và nhanh chóng bốc lên xe để kịp đưa đến tay bạn đọc ở Cam Ranh (Khánh Hòa), tỉnh Ninh Thuận, Đà Lạt (Lâm Đồng), tỉnh Đắc Lắc. Cạnh đó, một số lượng báo rất lớn cũng đang nằm chờ các đại lý, những người giao báo dài hạn đến nhận để chuyển tới bạn đọc.

Khoảng 3 giờ 30, cùng với bưu điện, những đại lý báo lớn ở Nha Trang như Hương Sơn (đường 23-10), Loan (đường Phan Chu Trinh), Tân (đường Bạch Đằng)… cũng cho người đến nhà in lấy báo. Những chiếc xe máy liên tục vào ra nhà in mang theo những chồng báo chất cao lút mặt. Bám theo người chở báo, tôi đến Đại lý báo Hương Sơn vào lúc 4 giờ. Báo về, lập tức được đổ ra sàn nhà và mọi người bắt đầu chia báo để giao về cho các sạp báo, người bán dạo. Trong khi anh Sơn - ông chủ đại lý hì hục với việc đóng báo thì người làm lại tiếp tục đến nhà in để lấy báo thể thao (chờ cập nhật tin tức Euro) vừa in xong. Ngoài những tờ báo được in ở Nha Trang, Đại lý báo Hương Sơn còn lấy thêm báo ở TP. Hồ Chí Minh; vì vậy, càng về sáng, báo về càng nhiều. Cao điểm, Đại lý báo Hương Sơn giống như một công trường ngổn ngang với đủ loại báo, từ Thanh Niên, Tuổi Trẻ, Pháp Luật TP. Hồ Chí Minh, Người Lao Động, các tờ báo thể thao (Bóng Đá, Thể Thao Hàng ngày, Thể Thao 24h), có cả những tờ báo đáp ứng thị hiếu thích chuyện giật gân, ly kỳ của một bộ phận bạn đọc. Anh Sơn cho biết, Đại lý nhận bán khoảng 170 tờ báo và tạp chí. Mỗi ngày, Đại lý nhập về trung bình khoảng 5.000 tờ báo và hàng trăm tạp chí các loại. Từ 4 đến 7 giờ sáng, chủ Đại lý báo Hương Sơn phải thuê thêm 5 - 6 người làm cật lực thì mới kịp phát hành báo (PHB) đi các nơi.

Người làm của Đại lý báo Hương Sơn chạy đua với thời gian bằng việc chở báo cao lút mặt, tận dụng tối đa một lần chuyên chở.

Không quá căng thẳng như Đại lý báo Hương Sơn, nhưng Phòng PHB của Văn phòng đại diện (VPĐD) Báo Tuổi Trẻ tại Nha Trang (nằm cạnh nhà in) cũng luôn bận rộn với việc phát hành. 3 giờ sáng, anh Nguyễn Bình Khánh Nghĩa - cộng tác viên (CTV) PHB dài hạn Báo Tuổi Trẻ tại Nha Trang đã có mặt ở đây. Gần 1 tháng nay, vợ bị ốm nên anh Nghĩa phải đi phát báo một mình. Phụ trách tuyến đường 23-10 và Diên Khánh (tuyến xa nhất) nên anh Nghĩa luôn là người đến sớm nhất để nhận báo, kịp sắp xếp và phát báo đến tận tay độc giả. Khoảng 30 phút sau, nhóm CTV PHB dài hạn của Báo Tuổi Trẻ cũng đã có mặt đầy đủ. Mọi người lần lượt xếp báo (lồng quảng cáo và các trang ruột vào trong trang bìa), bấm ghim, đóng dấu tên cơ quan đặt báo… Trời mưa lất phất, những người phát hành phải bọc báo bằng bao nylon cho khỏi ướt. Anh Nghĩa luôn xuất phát sớm nhất vì đường xa. Những người còn lại khoảng hơn 4 giờ cũng tỏa ra các hướng để kịp đưa báo đến tay bạn đọc trước 7 giờ sáng.

Nắng cũng như mưa, ngày lại ngày, những người phát hành lặng lẽ hoàn thành công việc của mình không một chút kêu than. “Làm nghề này quanh năm không có ngày nghỉ, ốm cũng phải đi bởi không có người thay thế. Người không quen đường sẽ bị chậm tiến độ, dễ bị sót địa chỉ” - chị Nguyễn Thị Minh Trí (thường gọi là Vy) tâm sự.

PHB là chạy đua với thời gian. Vì vậy, người phát hành phải hạn chế tối đa sơ suất; khi xảy ra sự cố cũng phải tìm cách khắc phục nhanh nhất. Đến bây giờ, anh Nguyễn Ngọc Phúc - nhân viên phụ trách PHB của VPĐD Báo Thanh Niên ở Nha Trang vẫn không quên lần vận chuyển báo gian truân trong mùa mưa 2009. “Lần ấy, sau nhiều ngày mưa lớn, đường 23-10 bị ngập rất sâu, xe hợp đồng chở báo của Báo Thanh Niên ở Diên Khánh không thể về Nha Trang nên chủ xe phải liên hệ với xe ở Nha Trang chở báo đi tỉnh Đắc Lắc. Không ngờ, xe chạy đến Ninh Hòa thì bị bể két nước, mấy ngàn tờ báo có nguy cơ không đến được với bạn đọc… Rất may, chủ xe đã liên hệ nhờ xe của bạn bè để tiếp tục hành trình đưa báo đến bạn đọc. Lần ấy, khi báo đến nơi đã hơn 9 giờ 30, chậm đến 2 giờ rưỡi so với quy định”, anh Phúc nhớ lại. Trước đó, mùa mưa năm 2006, do bị tắc đường nên nhân viên PHB không thể đi làm. VPĐD Báo Thanh Niên phải huy động tất cả nhân viên chạy bở hơi tai để kịp đưa báo cho bạn đọc. Sau lần ấy, VPĐD Báo Thanh Niên đã ngưng PHB dài hạn cho bạn đọc và chuyển phần việc này cho đại lý!

Vui, buồn với nghề

PHB là công việc rất vất vả; người phát hành gần như không được nghỉ. Anh Phạm Phú Hùng - Phó Trưởng VPĐD Báo Tuổi Trẻ tại Nha Trang chia sẻ một kỷ niệm không thể nào quên. Năm 1999, anh Hùng (người phát hành duy nhất của Báo Tuổi Trẻ ở Nha Trang khi ấy) bị sốt cao, trong khi việc PHB lại không thể chậm trễ. Để đảm bảo công việc, anh đành nhờ bố chở đến Phòng PHB, rồi ngồi đó “chỉ đạo” bố mình PHB cho các đại lý… Theo anh Hùng, bây giờ, đội ngũ PHB ngày một đông hơn, nhưng bạn đọc cũng đòi hỏi cao hơn, nên việc PHB chịu áp lực hơn trước rất nhiều. Người đưa báo không phải chỉ đưa đúng giờ mà còn phải đặt đúng nơi để khỏi bị… chó cắn rách báo, khỏi bị ướt báo nếu trời mưa… Nghề PHB cũng giống như “làm dâu trăm họ”, phải biết chiều lòng bạn đọc, lỡ bị mắng oan cũng phải cố nín nhịn. “Có lần, một bạn đọc ở phường Tân Lập điện thoại đến Báo Tuổi Trẻ phàn nàn người phát hành “quên” đưa báo. Lập tức, anh cho kiểm tra thông tin đồng thời yêu cầu người phát hành đưa báo bổ sung. Nhưng khi gia chủ đang “phê bình” nhân viên PHB về “tội” chậm đưa báo thì bỗng đâu, người con của gia chủ cầm tờ báo từ trên lầu đi xuống, khiến ông này lúng túng, ngượng ngập” - anh Hùng kể. Lại có chuyện, một bạn đọc trên đường Tô Hiến Thành yêu cầu nhân viên phát hành phải đưa báo vào đúng 7 giờ 30, trong khi người phát hành thường đi sớm hơn rất nhiều. Về sau, tự thấy yêu cầu của mình làm khó người phát hành nên bạn đọc đó đã đồng ý để nhân viên phát hành gửi báo cho hàng quán bên cạnh.

Anh Đinh Văn Khang - nhân viên phát hành của Báo Khánh Hòa đang bỏ báo trên đường Thái Nguyên (Nha Trang).

Không chỉ phải thức khuya dậy sớm, nghề PHB đôi khi còn chịu rủi ro từ sức ép về thời gian. Cách đây 4 ngày, anh Phạm Xuân An - nhân viên PHB của Đại lý Tân, trong khi đưa báo trên đường 2-4 Nha Trang, do không làm chủ tốc độ, đã va quệt vào xe tải đậu bên đường. “Vụ tai nạn chỉ làm tôi trầy xước nhẹ, nhưng tôi đã bị bạn đọc phàn nàn vì đưa báo trễ giờ. Đã thế, còn phải tốn 500 ngàn đồng để sửa xe”, anh An nói. Không may mắn như anh An, năm 2010, anh Nghĩa - CTV phát hành của Báo Tuổi Trẻ đã bị tai nạn khá nặng ở đường 23-10. “Trong khi vừa đi vừa quan sát số nhà để đưa báo, tôi đã tông phải một người đi ngược chiều nhưng không bật đèn xe. Lần ấy, tôi bị gãy chân, phải nghỉ hơn 2 tháng, vợ tôi phải đi đưa báo một mình”, anh Nghĩa nhớ lại. Lần khác, khi đang lom khom ném báo qua cổng nhà một bạn đọc ở thị trấn Diên Khánh, anh Nghĩa suýt bị người đi đường đánh vì nhầm tưởng… kẻ trộm đang tìm cách bẻ khóa.

Trong câu chuyện về nghề, những người làm công tác PHB đều cho biết họ sợ nhất là hỏng xe và trời mưa. 5 năm phụ trách phát hành cho Báo Khánh Hòa, anh Đinh Văn Khang cũng được nếm trải điều này. Anh Khang nhớ lại: “Năm 2010, trong lần đi nhận báo sớm, tôi bị thủng lốp xe ở gần khu vực cầu Hà Ra; lúc đó mới 4 giờ sáng. Bí quá, tôi đành gõ cửa nhà người quen làm nghề vá xe, nhờ họ vá giùm…”. Lần khác, anh Khang phải chấp nhận chạy xe với chiếc ruột xe xẹp lép để kịp giờ phát báo, sau đó bỏ đi chiếc ruột xe nát nhừ… Mùa mưa năm 2009, ông Lê Trường Vịnh - CTV phát hành của Báo Tuổi Trẻ bị sự cố, phải bù một số tiền. “Hôm ấy, mưa lớn ngập cả đường đi. Tôi chạy xe vào đưa báo cho quán cà phê thì húc phải bờ tường hồ cá cảnh vừa xây, hơn 30 tờ báo rơi xuống nước ướt nhẹp. Trên đường đi đưa báo, tôi phải tạt vào các điểm bán báo lẻ của bưu điện để mua bù”, ông Vịnh nhớ lại.

PHB đã vất vả, thu tiền của độc giả cũng vất vả không kém. Theo những người phát hành, để thu được tiền đặt báo dài hạn, cũng cần hiểu tính khí từng độc giả. Có người thích trả đầu tháng, sau ngày nhận lương, nhưng có người lại chỉ chịu trả vào nửa sau của tháng, có độc giả không muốn trả tiền vào buổi sáng… Anh An cho biết, nhiều khi anh phải đi 4 - 5 lần mới lấy được tiền báo.

Tuy nhiên, nghề PHB cũng có những chuyện vui gắn liền với tấm lòng của độc giả. Chị Minh Trí xúc động nhớ lại chuyện cuối năm 2011: “Hôm ấy, tôi đưa báo đến Trường Dự bị đại học Nha Trang thì xe bị thủng xăm. Đang lo không kịp đưa báo đúng giờ thì tôi được bác bảo vệ cho mượn xe để tiếp tục hành trình… Tôi mừng đến rơi nước mắt, vì đây là lần đầu tiên mình gặp sự cố mà không phải cầu cứu người thân”. Lại có những độc giả, vì thương người PHB vất vả, còn đưa biếu khi trái cây, lúc gói bánh. Có người còn lì xì cho người phát báo nhân dịp năm mới. Lại có người chỉ đặt báo với điều kiện không được đổi người phát hành khác…! Âu đó cũng là cái tình của bạn đọc, làm ấm lòng những người PHB vậy.

XUÂN THÀNH