Kể chuyện sử thi.

Từ ngày 18 đến 20-8, Ngày hội văn hóa thể thao (VHTT) dân tộc Raglai Khánh Hòa và các tỉnh bạn đã được tổ chức tại khu vực 32-34 Trần Phú, Nha Trang. Những nghi lễ linh thiêng với tiếng cồng chiêng rộn rã hòa cùng đàn đá vang vọng đại ngàn; điệu múa xoan với những ngọn đuốc bập bùng ánh lửa; tiếng hát giao duyên tâm tình chân thật mà thiết tha say đắm... đã làm nên ngày hội mang đậm màu sắc văn hóa truyền thống Raglai.

Ngày hội VHTT dân tộc Raglai Khánh Hòa và các tỉnh bạn đã gây được sự chú ý của du khách và người dân phố biển. Khu vực tổ chức ngày hội được thiết kế đẹp mắt và giàu bản sắc văn hóa dân tộc Raglai, gồm những ngôi nhà sàn truyền thống, cây nêu, khu nhà mồ, khu triển lãm… Với gần 300 hình ảnh, hiện vật trưng bày, khu triển lãm đã phản ánh được cuộc sống đời thường cũng như văn hóa truyền thống của người Raglai - những hình ảnh tập trung giới thiệu tổng quát về tình hình kinh tế, văn hóa xã hội của cộng đồng người Raglai. Đó là những khu định cư mới; là sự phát triển giao thông miền núi, những thay đổi về giáo dục, y tế… và những sinh hoạt đời thường. Đặc biệt, khu triển lãm thu hút người xem với bộ sưu tập nhạc cụ lạ mắt như đàn đá, hệ thống dàn mã la (chiêng bằng), đàn chapi, đàn kanhi, các loại sáo, khèn; những công cụ lao động sản xuất, dụng cụ sinh hoạt: gùi, ché rượu cần, nỏ, rìu… Ngoài ra, còn có mô hình nhà dài, nhà mồ, trang phục, trang sức truyền thống của người Raglai. Và những ai đến với khu triển lãm cũng được thưởng thức chất men, hương thơm của rượu cần - món quà độc đáo mà những người Raglai muốn gửi đến bạn bè gần xa. Nếu như khu nhà triển lãm được dựng theo đúng nguyên mẫu của một nhà dài thì sẽ tạo nên dấu ấn đậm nét, thay vì làm theo mô hình nhà dài lại có mái lợp bằng tôn.

Khai hội là những tiếng cồng chiêng rộn rã, điệu múa xoan với những ngọn đuốc bập bùng ánh lửa (Tiết mục múa Hội cồng chiêng) hòa cùng câu hát về người Raglai anh hùng một lòng kiên trung theo cách mạng. Tiết mục hòa tấu đàn đá cùng dàn nhạc truyền thống (đàn tơ-rưng, sáo, chiêng…) “Âm vang Khánh Sơn” đã thay lời giới thiệu về nét văn hóa độc đáo của người Raglai. Khán giả say mê lắng nghe những âm vang của núi rừng hùng vĩ. Tiếng nhạc khi trầm hùng khi réo rắt như tiếng chim hót… thể hiện sức sống và tình yêu mãnh liệt của dân tộc Raglai trên vùng đất Khánh Sơn, Khánh Hòa.

Những bài hát do các đơn vị thi diễn trong ngày hội mang sắc thái khác nhau của mỗi vùng đất, làm nên sự đa dạng, độc đáo của dân ca Raglai - những tiếng hát giao duyên tâm tình chân thật, môïc mạc mà thiết tha, thể hiện ước mơ về một cuộc sống lứa đôi hạnh phúc, về một buôn làng giàu mạnh. Tiếng hát ấy ẩn chứa khát vọng bao đời của người Raglai, được nuôi dưỡng bởi men say của rượu cần, những hội làng rộn ràng tiếng cồng chiêng hay những câu chuyện sử thi huyền thoại được lưu truyền từ ngàn đời nay. Những câu chuyện sử thi và các lễ hội truyền thống được các nghệ nhân, diễn viên tái hiện, tô đậm thêm nét văn hóa truyền thống, tín ngưỡng tâm linh của người Raglai. Nhiều sử thi, lễ hội được sân khấu hóa. Ví dụ: đoàn VHTT huyện Khánh sơn đã trình diễn trích đoạn sân khấu hóa sử thi Udai đánh hồ tinh cứu em gái… Giọng kể sử thi của các nghệ nhân hòa trong tiếng mã la, tiếng đàn… đã làm sống lại những buổi sinh hoạt văn hóa cộng đồng của người Raglai. Đặc biệt, Ngày hội TTVH dân tộc Raglai Khánh Hòa và các tỉnh bạn đã tái hiện 2 nghi lễ quan trọng nhất theo phong tục của người Raglai, đó là Lễ bỏ mả và Lễ ăn đầu lúa mới. Lễ bỏ mả do đoàn VHTT huyện Ninh Hải - Ninh Thuận tái hiện tại khu nhà mồ 16 cột (loại nhà mồ lớn). Chiếc Kago của nhà mồ được trang trí công phu, thể hiện rõ nét tín ngưỡng của người Ralai. Kago có dạng hình thuyền, được sơn phết rực rỡ, trang trí hình người, chim, mặt trời… tượng trưng cho chiếc thuyền rồng chở linh hồn người chết về bên kia thế giới. Vật cúng tế gồm: trứng, cơm, rượu, trầu cau… Đây là nghi lễ mang đậm tính nhân văn - mong muốn người chết có thể đầu thai kiếp khác. Lễ ăn đầu lúa mới được tái hiện bên cây nêu đặt ở trung tâm khu vực tổ chức ngày hội. Đây là nghi lễ nông nghiệp nương rẫy giống hệt với Tết năm mới của người Kinh. Khi nghi lễ vừa kết thúc cũng là lúc mọi người cùng nhau múa hát, uống rượu cần chung vui… Cả hai nghi lễ đều được tái hiện theo nguyên bản (rút ngắn thời gian) truyền thống của người Raglai.

Ngày hội của dân tộc Raglai còn thu hút người xem với những môn thể thao truyền thống như đẩy gậy, bắn nỏ, kéo co và những trò chơi như đi cà kheo… Đây không chỉ là dịp để các chàng trai cô gái Raglai thể hiện tài năng của mình, mà còn là sự giao lưu giữa các đoàn với nhau. Trong cuộc thi “Buôn làng vui chơi - Buôn làng ca hát” có nhiều hoạt động hấp dẫn như thi hòa tấu mã la, đan gùi, đi cà kheo lấy thư… Ở phần thi tự giới thiệu, vận dụng những làn điệu dân ca, các đội đã sáng tác các tiết mục văn nghệ giới thiệu nét độc đáo của quê huơng mình.

Ngày hội VHTT dân tộc Raglai đã thành công. Với những hiện vật trưng bày, những làn điệu dân ca, những câu chuyện sử thi, những nghi lễ truyền thống… ngày hội đã giới thiệu, tôn vinh những giá trị văn hóa của tộc người Raglai. Ngày hội VHTT dân tộc Raglai Khánh Hòa và các tỉnh bạn khép lại với Dạ hội cồng chiêng, giã bạn. Bên ánh lửa bập bùng là những điệu múa xoan, những lời hát thể hiện tình đoàn kết thân ái trong cộng đồng người Raglai, cũng như dân tộc Raglai với các dân tộc anh em. Họ cùng uống rượu, trao nhau những lời tâm tình, sẻ chia… Tiếng cồng chiêng đã dứt nhưng âm vang của ngày hội còn đọng lại trong từng ánh mắt, những lời hò hẹn cho ngày hội sau.

XUÂN THÀNH